Sesselja Ómarsdóttir, dósent við Lyfjafræðideild
Nýlegt rannsóknarverkefni sem unnið er við Lyfjafræðideild HÍ, í samvinnu við innlenda og erlenda vísindamenn, miðar að því að rannsaka hvort sjávarhryggleysingjar, sem safnað er í íslenskum sjó hafi að geyma ný lyfjavirk efnasambönd. Lífvirkni útdrátta er könnuð í sérvöldum virkniprófum. „Einkum er leitað að efnum, er hafa áhrif á lifun krabbameinsfrumna og gætu ef til vill nýst í baráttunni við illkynja sjúkdóma, og að efnum sem hafa áhrif á stýringu ónæmissvars og gætu þannig nýst sem meðferð bólgusjúkdóma,“ segir Sesselja Ómarsdóttir, dósent við Lyfjafræðideild HÍ.
„Náttúruefni og afleiður af þeim eru virku efnin í meira en þriðjungi allra lyfja á markaði og meira en tveir þriðju allra krabbameins- og sýkingarlyfja eru náttúruefni sem eiga rætur sínar að rekja til plantna, sjávardýra og örvera og stöðugt bætast ný í hópinn. Þetta kemur ekki á óvart sé haft í huga að lífverur, sérlega þær sem ekki geta flúið af hólmi, heyja stöðugan efnahernað sín á milli,“ segir Sesselja.
Sesselja Ómarsdóttir
„Náttúruefni og afleiður af þeim eru virku efnin í meira en þriðjungi allra lyfja á markaði og meira en tveir þriðju allra krabbameins- og sýkingarlyfja eru náttúruefni sem eiga rætur sínar að rekja til plantna, sjávardýra og örvera og stöðugt bætast ný í hópinn.“
„Stríðið um að lifa af með vörn og sókn hefur staðið í milljónir ára og myndað ótrúlega fjölbreyttan banka lífvirkra efnasambanda í náttúrunni. Leitin að nýjum lyfjum í þessum genabanka er einn af grunnsteinum lyfjafræðinnar og forsenda fyrir framþróun og framleiðslu margra nýrra lyfja við erfiðum sjúkdómum,“ segir Sesselja.
Hún segir að leitin að nýjum lyfjum með sérhæfðari verkun og færri aukaverkunum haldi áfram þrátt fyrir stórstígar framfarir í lyfja- og læknisfræði. „Ný lyf eru ýmist hönnuð og smíðuð með efnafræðilegum aðferðum, framleidd með líftækni eða fundin í náttúrunni,“ segir Sesselja. Hún segir að náttúruefnafræði sjávarlífvera sé tiltölulega ný vísindagrein en nú þegar hafi um 21.000 efnasamböndum verið lýst. Einnig sé talsverður fjöldi efna úr sjávarhryggleysingjum og örverum í klínískum rannsóknum og tvö lyf sem eiga rætur sínar að rekja til sjávarhryggleysingja séu á markaði.
„Leit að nýjum lífvirkum efnum úr íslenskum sjávarlífverum er mikilvægt rannsóknarefni því líffræðilegur fjölbreytileiki í hafinu í kringum landið hefur nánast ekkert verið rannsakaður með tilliti til efnainnihalds lífvera. Ný og áhugaverð efnasambönd gætu leitt til uppgötvunar verðmætra lyfjasprota sem reynst gætu ákjósanlegir til frekari þróunar á lyfjum við erfiðum sjúkdómum,“ segir Sesselja og bætir við: „Flest lyfjavirkra efna hafa fundist í sjávarlífverum frá suðlægum hafsvæðum en sjávarlífverur frá norðlægum slóðum hafa lítið verið skoðaðar út frá lyfjafræðilegu sjónarhorni. Innan íslenskrar efnahagslögsögu lifa á bilinu sex til átta þúsund tegundir sjávardýra. Af þessum fjölda teljast tiltölulega fáar til nytjategunda,“ segir Sesselja.