Þórarinn Gíslason, prófessor við Læknadeild
„Í kæfisvefni reynir sjúklingurinn árangurslaust að anda inn og það getur leitt til vélindabakflæðis. Þegar kæfisvefninn er meðhöndlaður minnka einkenni vélindabakflæðis og öndunarfæraeinkennin hverfa oft alfarið. Miklu máli skiptir því að greina þá sem eru með vélindabakflæði af völdum kæfisvefns og veita þeim rétta meðferð sem fyrst. Næturmæling, þar sem fylgst er með loftflæði, öndunarhreyfingum og súrefnismettun, segir til um það hvort um kæfisvefn er að ræða en oft þarf að mæla sýrustig í vélinda fleiri nætur í röð ef takast á að sýna fram á vélindabakflæði.“
Þetta segir Þórarinn Gíslason, lungnalæknir og prófessor við Háskóla Íslands. Hann hefur öðrum fremur stundað rannsóknir á lungnasjúkdómum hér á landi og hafa rannsóknir hans á kæfisvefni vakið athygli langt út fyrir landsteinana. Nú vinnur hann að rannsóknum á vélindabakflæði sem tengist kæfisvefni.
Þórarinn Gíslason
„Miklu máli skiptir því að greina þá sem eru með vélindabakflæði af völdum kæfisvefns og veita þeim rétta meðferð sem fyrst. Næturmæling, þar sem fylgst er með loftflæði, öndunarhreyfingum og súrefnismettun, segir til um það hvort um kæfisvefn er að ræða en oft þarf að mæla sýrustig í vélinda fleiri nætur í röð ef takast á að sýna fram á vélindabakflæði.“
„Það hefur lengi verið vitað að vélindabakflæði gæti stuðlað að hósta, auknum slímuppgangi og einkennum sem svipar til asma. Með vélindabakflæði er átt við að magainnihald leiti upp í vélinda og jafnvel alveg upp í kok þar sem viðkomandi andar því að sér, sér í lagi ef hann er sofandi.“
Þórarinn segir að fjölþjóðleg faraldsfræðirannsókn á grundvelli Evrópukönnunarinnar Lungu og heilsa (www.ecrsh.eu) hafi sýnt að marktækt samband sé milli sögu um vélindabakflæði að næturlagi, astma og öndunarfæraeinkenna.
„Það sem fannst nýtt í þessari rannsókn var að slíkir einstaklingar, með bæði vélindabakflæði og astma, voru einnig sérlega oft með einkenni kæfisvefns, þ.e.a.s. háværar hrotur, öndunarstopp og dagsyfju. Þessar niðurstöður birtust í tímaritinu CHEST og vöktu strax talsverða athygli,“ segir Þórarinn.
Frekari skoðun vísindamanna við Háskóla Íslands og Landspítala á efnivið Evrópukönnunarinnar og á fleiri faraldsfræðilega völdum hópum (boldstudy.org) hafa staðfest þetta samband.
Rannsóknarverkefni Þórarins og félaga felst í því að skilgreina sérstaklega hvað einkennir þann hóp sem er með astma og vélindabakflæði meðal þátttakenda í þriðja áfanga Evrópukönnunarinnar, sem er nýlega lokið. Aðallega er þó verið að leita einfaldra leiða til þess að greina slíka sjúklinga með því að mæla í útöndunarlofti sértæk boðefni sem eiga uppruna í maga og endurspegla hugsanlega vélindabakflæði næturinnar. „Rannsóknin er hluti af doktorsverkefni Össurar Inga Emilssonar deildarlæknis sem unnið hefur að framgangi hennar af miklum dugnaði.“
Þórarinn segir að líklega séu allt að tíu prósent þeirra sem hafa astmalík einkenni jafnframt með sögu um vélindabakflæði og einkenni kæfisvefns. „Slíka sjúklinga hafa margir læknar séð í starfi sínu en ekki gert sér grein fyrir samspili astma og vélindabakflæðis við kæfisvefn. Sjúklingarnir hafa oft þrálát einkenni frá lungum og hefðbundin meðferð með sýklalyfjum og innöndunarlyfjum verkar oft lítið á þá. Rannsóknin okkar miðar að því að greina slíka sjúklinga með minni fyrirhöfn og bæði betur og fyrr en hingað til hefur verið hægt. Um leið verður mögulegt að veita þeim rétta meðferð alveg frá upphafi,“ segir Þórarinn.