Þórarinn Gíslason, prófessor við Læknadeild Háskóla Íslands og lungnadeild Landspítala
„Líkur eru á vaxandi dánartíðni, sjúkleika og lyfjakostnaði vegna langvinnrar lungnateppu á næstu árum og hefur verið áætlað að langvinn lungnateppa verði í þriðja sæti í heiminum árið 2020 sem dánarorsök og þá dánarorsök sex milljóna karla og kvenna,“ segir Þórarinn Gíslason, prófessor við Læknadeild Háskóla Íslands og yfirlæknir á lungnadeild Landspítala. Þórarinn hefur unnið að fjölþjóðalangtímarannsókn á faraldsfræði astma og ofnæmis frá árinu 1990 en í íslenska rannsóknahópnum voru upphaflega 3.600 manns, þá á aldrinum frá 20 til 44 ára. Hluta þeirra hefur verið fylgt eftir með endurteknum sértækum mælingum, m.a. á öndunargetu, húðprófum og mælingum á ofnæmisvökum á heimilum, t.d. af völdum svokallaðra rykmaura. Núverandi rannsókn felst í 20 ára eftirfylgd með sama hópi, með sömu stöðluðu aðferðunum.
Þórarinn segir að þrátt fyrir áratugarannsóknir á astma og ofnæmi, og þeim þáttum sem hafa áhrif á öndunarfærasjúkdóma, séu orsakir þeirra enn að miklu leyti ókunnar. Munur sé á tíðni þeirra eftir landsvæðum, sem ekki verði skýrður með reykingum einum sér eða annarri umhverfismengun. Hann segir að þessi stóra rannsókn muni veita mikilvæga vitneskju um hvernig ofnæmiþróast og hvað valdi því að astmi og langvinn lungnateppa komi fram hjá sumum einstaklingum. „Aukin þekking á þessu sviði er því mikilvæg fyrir forvarnir og markvissari meðferð en nú er hægt að veita,“ segir Þórarinn.
Þórarinn Gíslason
„Líkur eru á vaxandi dánartíðni, sjúkleika og lyfjakostnaði vegna langvinnrar lungnateppu á næstu árum og hefur verið áætlað að langvinn lungnateppa verði í þriðja sæti í heiminum árið 2020 sem dánarorsök og þá dánarorsök sex milljóna karla og kvenna.“
„Enda þótt reykingar séu stærsti áhættuþáttur langvinnrar lungnateppu er ljóst að margt fleira skiptir máli varðandi líkur á að fá sjúkdóminn, til dæmis ofnæmi og sýkingar í bernsku, holdafar og jafnvel umhverfismengun,“ segir Þórarinn, sem valinn var heiðursvísindamaður Landspítala árið 2010.
„Við höfum tekið þátt í að mæla ýmis bólguboðefni og meta áhrif þeirra á öndunargetu. Ekki er lengur litið á langvinna lungnateppu sem einangraðan lungnasjúkdóm heldur sem fjölkerfasjúkdóm. Sjúklingar með langvinna lungnateppu eru oftar en aðrir með hjartasjúkdóma og sykursýki en við þær aðstæður eru lífslíkur þeirra hvað lakastar,“ segir Þórarinn og bætir við að langvinn lungnateppa sé samheiti teppusjúkdóma í lungum: langvinnrar berkjubólgu, lungnaþembu og lokastigsastma.
Árið 2001 hófst alþjóðasamvinna um langvinna lungnateppu og í kjölfar þeirrar vinnu hefur hún verið skilgreind sem sjúkdómur sem einkennist af teppu í lungum sem ekki er að fullu afturkræf eftir að gefin hafa verið berkjuvíkkandi lyf.
„Astmi meðal fullorðinna, einkum ef hann er tengdur ofnæmi, hefur í fyrri rannsóknum reynst fátíðari á Íslandi en í öðrum Evrópulöndum. Þegar slíkur astmi er til staðar er hann þó oft í fjölskyldum. Rannsóknir á fjölskyldutengslum íslenskra sjúklinga með langvinna lungnateppu hafa einnig sýnt auknar líkur á ættlægni og ef til vill er að finna í erfðaefninu skýringar þess að lungu sumra þola illa áreiti og endast stutt,“ segir Þórarinn.
Hann segir að fyrri alþjóðlegar rannsóknir á því hversu langvinn lungnateppa er algeng hafi einnig sýnt mjög mismunandi niðurstöður enda hefur ólíkum aðferðum verið beitt við þær. Árin 2005 til 2006 tók Ísland þátt í fjölþjóðarannsókn (Burden of Obstructive Lung Disease, BOLD). Langvinn lungnateppa reyndist þá vera álíka algeng á Íslandi og hjá viðmiðunarþjóðum, að sögn Þórarins, þ.e. 18% einstaklinga 40 ára og eldri greindust með hana. BOLD-rannsóknin sýndi einnig, að sögn Þórarins, að meðferð við langvinnri lungnateppu á Íslandi var ekki í samræmi við alþjóðlegar leiðbeiningar. „Bæði voru fjölmargir sjúklingar með langvinna lungnateppu ógreindir og sjúkdómurinn því ómeðhöndlaður en einnig notaði umtalsverður fjöldi fólks innöndunarlyf án þess að hafa farið í blásturspróf,“ segir Þórarinn.
Vel á annað hundrað vísindagreina hafa birst á grunni fjölþjóðlegu rannsóknanna þar sem íslenskum niðurstöðum eru gerð skil, einum sér eða í alþjóðlegum samanburði.