Matthew Whelpton, dósent við Deild erlendra tungumála, bókmennta og málvísinda
Vísindamenn og doktorsnemar í málvísindum og heilbrigðisvísindum innan og utan Háskóla Íslands sameina krafta sína í merkilegri rannsókn á sambandi heila og máls sem nú stendur yfir. „Verkefnið snýst um hvernig heilinn vinnur úr málinu og sérstaklega hvort mismunandi upplýsingar séu unnar á mismunandi hátt. Til dæmis þýðir „Get ég fengið annan kaffi?“ að maður vill annan kaffibolla en „Get ég fengið annað kaffi?“ þýðir að maður vill aðra kaffitegund. Vinnur heilinn úr öðru dæminu öðruvísi en hinu? Tengist munurinn merkingarlegum upplýsingum eða setningarlegum? Eru orðin „bolli“, „tegund“ eða „gerð“ virkjuð þegar heilinn vinnur úr setningunni?“ útskýrir MatthewWhelpton, dósent í enskum málvísindum. Hann er einn þeirra sem kemur að rannsókninni.
Matthew Whelpton
„Til dæmis þýðir „Get ég fengið annan kaffi?“ að maður vill annan kaffibolla en „Get ég fengið annað kaffi?“ þýðir að maður vill aðra kaffitegund. Vinnur heilinn úr öðru dæminu öðruvísi en hinu?“
Kveikjan að rannsókninni var, að sögn Matthews, vísindagrein sem samstarfsmaður hans í verkefninu, Alan Beretta, prófessor í taugamálfræði við Michigan State University, las um uppbyggingu samræðna á veitingahúsum á íslensku, þýsku og ensku. „Hann var heillaður af samsetningunni „annan kaffi“ og langaði að vita meira um hana, til dæmis hvort einhverjar rannsóknir hefðu farið fram um úrvinnslu hennar. Í ljós kom að mjög fáar tilraunir tengdar úrvinnslu máls hafa verið gerðar um íslensku yfir höfuð,“ segir Matthew.
Úr varð samstarf við Michigan State University og vísindamenn við Læknadeild háskólans. „Minn hluti rannsóknarinnar hefur mest snúist um sambandið milli merkingarfræði og setningafræði og samsetningin „annan kaffi“ er frábært dæmi um það. Íslenska er líka mjög óvenjuleg hvað varðar það hvernig setningalegt samræmi vinnur með merkingunni,“ segir Matthew.
Rannsóknin er skammt á veg komin en hún er, að sögn Matthews, afar mikilvægt innlegg í taugamálfræði íslenskunnar, en þess konar málfræði snýst um það hvernig heilinn nemur málið og vinnur úr því. „Taugamálfræðileg úrvinnsla fólks sem talar íslensku og er ekki með málgalla hefur nánast ekkert verið rannsökuð og þessi tiltekna orðasamsetning hefur fengið mjög takmarkaða greiningu hingað til. Þessi vinna er því mjög spennandi, bæði fræðilega og verklega séð,“ segir Matthew að lokum.