Árni Kristjánsson, dósent við Sálfræðideild
„Það er vel þekkt að ýmiss konar ósjálfráð viðbrögð virkjast þegar fólk eða dýr upplifa eitthvað sem vekur sterkar tilfinningar. Adrenalín flæðir um heila og líkama sem hefur sterk áhrif á líkamsástand og taugaviðbrögð. Minna er hins vegar vitað um hver áhrifin eru á hugarstarf, athygli og sjónskynjun,“ segir Árni Kristjánsson, dósent í sálfræði við Háskóla Íslands.
„Til að athuga áhrif áreita sem vekja tilfinningaviðbrögð á athygli könnuðum við hvaða áhrif birting mynda hefur á frammistöðu á einföldum sjónverkefnum.“
Árni og samstarfsmenn hans sýndu þátttakendum í rannsókn myndir, sem voru annars vegar hlutlausar og sýndu t.d. landslag eða börn að leik og hins vegar myndir sem sýndu atburði sem vöktu sterk tilfinningaviðbrögð, svo sem myndir af sundurskotnum líkum eða myndir af vettvangi alvarlegra slysa. Þessar myndir voru birtar milli þess sem þátttakendur framkvæmdueinföld verkefni á tölvuskjá, t.d. að finna tiltekið áreiti innan um önnur.
Árni Kristjánsson
„Það er vel þekkt að ýmiss konar ósjálfráð viðbrögð virkjast þegar fólk eða dýr upplifa eitthvað sem vekur sterkar tilfinningar. Adrenalín flæðir um heila og líkama sem hefur sterk áhrif á líkamsástand og taugaviðbrögð.“
„Leit sem gerð var eftir að óhugnanlegar myndir höfðu verið birtar var erfiðari, bæði ónákvæmari og hægari, en eftir að hlutlausar myndir höfðu verið birtar þátttakendum. Niðurstöðurnar sýndu líka að þátttakendur eru fljótari að vinna við verkefni sem þeir eru vanir að fást við en verkefni sem eru þeim ókunnug eftir að hafa skoðað óhugnanlegu myndirnar. Fólk beinir ósjálfrátt athyglinni að því sem það fékkst við áður en það skoðaði myndirnar. Þetta er í raun sjónræna útgáfan af því að við hlaupum hraðar þegar við erum hrædd en alla jafna.“
Árni segir að samstarfsmaður sinn, Steven Most við háskólann í Delaware í Bandaríkjunum, hafi sýnt fram á að birting óhugnanlegra mynda hafi mikil áhrif á viljastýrða athygli. „Athyglin festist við slíkar myndir og þátttakendur eiga í erfiðleikum með að slíta athyglina frá þeim. Spurningin sem vaknaði var sú hvort slíkar myndir hefðu svipuð áhrif á ósjálfráða athygli, þegar eitthvað fangar athygli okkar ósjálfrátt.“
Árni segir að það sé vaxandi áhugi innan taugavísinda á því hvernig tilfinningar hafi áhrif á skynjun og hvernig við veitum umhverfinu athygli. „Löngum var talið að við sæjum einfaldlega það sem ber fyrir augu okkar þegar við opnum þau en rannsóknir hafa í auknum mæli sýnt fram á áhrif hugarástands, langana og markmiða á það hvernig við skynjum heiminn.“
Árni segir að það megi nýta sér það á ýmsan hátt ef rétt reynist að tilfinningaviðbrögð hafi mikil áhrif á það hvernig við skynjum umhverfið. „Nýlegar rannsóknir okkar sýna t.d. fram á að fólk sem þjáist af félagsfælni er líklegra til þess að veita reiðilegum andlitum athygli en andlitum með hlutlausan svip. Rannsóknir okkar sýna jafnframt að hægt er að þjálfa fólk til þess að hætta að beina athyglinni að slíkum neikvæðum áreitum, og það sem meira er, þá minnka einkenni félagsfælni í kjölfarið. Ef unnt er að draga úr kvíða með svona einföldum og ódýrum aðferðum getur það reynst afar stórt skref fram á við í meðferð kvíðasjúkdóma.“