Árni Kristjánsson, dósent við Sálfræðideild
„Það er vel þekkt að við erum líklegri til þess að gera þá hluti sem leiða til einhvers sem við teljum æskilegt en þá sem við fáum enga umbun fyrir. Við mætum í vinnuna því að við fáum útborgað um hver mánaðamót og rottur í Skinner-búri ýta á slá til að fá mat,“ segir Árni Kristjánsson, dósent við Sálfræðideild.
Nýlegar rannsóknir í Sálfræðideild benda til þess að slík umbun geti jafnvel haft áhrif á sjónskynjun. Árni Kristjánsson, Ólafía Sigurjónsdóttir, cand.psych.-nemi við Sálfræðideild, og Jon Driver, prófessor við Institute of Cognitive Neuroscience í London, birtu grein í júlíhefti tímaritsins Attention, Perception & Psychophysics, þar sem sýnt er fram á þetta. Að sögn Árna komu þátttakendur á rannsóknastofu í skynjunarsálfræði þar sem þeir áttu að leysa einfalt sjónleitarverkefni. Verkefnið fólst í að finna grænt eða rautt markáreiti innan um truflandi áreiti af hinum litnum. Var þátttakendum tjáð að fyrir hvert rétt svar fengju þeir tiltekna fjárhæð sem síðan safnaðist saman eftir því sem tilrauninni yndi fram. „Þeir fengu tíu krónur fyrir annan litinn, t.d. rauðan, en eina krónu fyrir þann græna. Nákvæmni var meiri og svartímar styttri fyrir litinn sem gaf háa upphæð,“ segir Árni.
Árni Kristjánsson
„Það er vel þekkt að við erum líklegri til þess að gera þá hluti sem leiða til einhvers sem við teljum æskilegt en þá sem við fáum enga umbun fyrir. Við mætum í vinnuna því að við fáum útborgað um hver mánaðamót og rottur í Skinner-búri ýta á slá til að fá mat.“
„Í annarri tilraun var kannað hvort vitneskja þátttakenda um þá umbun sem hvor litur gaf skipti máli. Þátttakendum var tjáð að í þetta sinn yrði alveg handahófskennt fyrir hvorn litinn þeir fengju mikla umbun. Án þess að þátttakendur vissu fengu þeir mikla umbun fyrir annan litinn í 75% tilfella en í 25% tilfella fyrir hinn litinn. Þrátt fyrir að þátttakendur vissu ekki af þessum skilmálum voru þeir fljótari og nákvæmari við leitina að litnum sem gaf hærri upphæð. Eftir tilraunina sögðu þátttakendur að þeir hefðu ekki haft nokkra hugmynd um skilmálana. Þessi niðurstaða sýnir að fjárhagsleg umbun hefur áhrif á sjónskynjun, jafnvel þótt þátttakendur hafi ekki hugmynd um hverjir umbunarskilmálarnir eru. Sjónkerfi þátttakenda nemur hvaða litur gefur meira af sér þótt þátttakendurnir geri sér ekki grein fyrir því. Sjónkerfið vinnur sjálfstætt og getur verið skarpara en við sjálf,“ segir Árni.
„Við höfum tilhneigingu til þess að halda að sjónskynjun sé tiltölulega óvirk og taki einfaldlega við þeim upplýsingum sem berast en þessar niðurstöður sýna að áhugahvöt, í þessu tilfelli fjármunir, getur haft áhrif á það hvað fangar athygli og að til þess sé ekki nauðsynlegt að við þekkjum umbunarskilmálana.“