Sigríður Sigurjónsdóttir og Eiríkur Rögnvaldsson, prófessorar við Íslensku- og menningardeild
Umræða í fjölmiðlum og á samfélagsmiðlum um áhrif ensku á íslenska tungu og fullyrðingar um yfirvofandi dauða tungunnar samfara auknum áhrifum stafrænnar tækni á samskipti okkar varð kveikjan að viðamikilli rannsókn innan Háskóla Íslands sem nú stendur yfir. Fyrir stórum hópi sem stendur að rannsókninni fara þau Sigríður Sigurjónsdóttir og Eiríkur Rögnvaldsson, prófessorar í íslenskri málfræði, en verkefnið hlaut þriggja ára öndvegisstyrk úr rannsóknasjóði Rannís vorið 2016.
„Verkefnið snýst um að varpa ljósi á stöðu og framtíð íslenskunnar á tímum stafrænna samskipta og snjalltækja. Við munum afla upplýsinga um enskt máláreiti í íslensku málsamfélagi, enskunotkun Íslendinga og áhrif enskunnar á málkunnáttu, málnotkun og viðhorf Íslendinga til íslensku og ensku. Einnig verður þróaður nýr mælikvarði yfir lífvænleika tungumála sem tekur tillit til stafræns tungumáladauða,“ segir Eiríkur.
Sigríður Sigurjónsdóttir og Eiríkur Rögnvaldsson
„Ef notkunarsvið íslenskunnar hefur skerst og íslenskt máláreiti minnkað, t.d. í umhverfi barna á máltökuskeiði, getur það haft þau áhrif að þau nái ekki að byggja upp sterkt íslenskt málkerfi og málkennd.
Eiríkur og Sigríður eru sammála um að staða íslenskunnar hafi þrengst verulega á undanförnum árum vegna aukinnar enskunotkunar í íslensku málsamfélagi. „Ef notkunarsvið íslenskunnar hefur skerst og íslenskt máláreiti minnkað, t.d. í umhverfi barna á máltökuskeiði, getur það haft þau áhrif að þau nái ekki að byggja upp sterkt íslenskt málkerfi og málkennd. Þetta getur haft afdrifaríkar afleiðingar fyrir íslenskuna og því er mikilvægt að rannsaka málið,“ segir Sigríður.
Auk fræðimanna og doktorsnema við Hugvísindasvið og Menntavísindasvið Háskólans og Stofnun Árna Magnússonar í íslenskum fræðum koma vísindamenn við háskóla í Bretlandi, Bandaríkjunum, Kanada og Írlandi að þessu stóra verkefni. „Við erum langt komin með að undirbúa viðamikla netkönnun sem Félagsvísindastofnun Háskóla Íslands mun leggja fyrir 5.000 þátttakendur á næstu mánuðum. Þessi könnun er fyrsta skref rannsóknarinnar og er ætlað að veita yfirlit yfir notkun íslensku og ensku í íslensku málsamfélagi, málkunnáttu í íslensku og ensku, viðhorf til málanna tveggja og fleira,“ segir Eiríkur um framgang verkefnisins.
Niðurstöður verkefnisins munu að sögn Sigríðar varpa ljósi á máltilbrigði eða málbreytingar sem kunna að tengjast nánu sambýli íslensku og ensku og hjálpa Íslendingum að átta sig á framtíðarhorfum tungunnar. „Ætlunin er að nota íslensku sem dæmi um tungumál sem er undir auknu álagi vegna aukinnar notkunar ensku í kjölfar samfélagsbreytinga undanfarinna ára. Með því að rannsaka íslensku vonumst við til að fá niðurstöður sem síðan má yfirfæra á önnur tungumál sem eru í svipaðri stöðu og íslenskan,“ segir hún.