Ingibjörg Svala Jónsdóttir, prófessor í vistfræði við Líf- og umhverfisvísindadeild
„Hlutur fjalldrapa eykst á kostnað mosa sem í dag er mjög ríkjandi í íslenskum gróðri, einkum suðvestanlands og víða á hálendinu,“ segir Ingibjörg Svala Jónsdóttir prófessor í vistfræði við Líf- og umhverfisvísindadeild Háskóla Íslands. Ingibjörg hefur tekið virkan þátt í ITEX (International Tundra Experiment) samstarfsnetinu um rannsóknir á heimskauta- og fjallatúndru sl. 20 ár en tilgangur verkefnisins er að afla vitneskju um viðbrögð túndruvistkerfa við loftslagsbreytingum.
Grundvallartilraun ITEX líkir eftir loftslagsbreytingum með notkun harðplastsskýla sem eru opin í toppinn. „Regn hefur aðgang að lífverum innan skýlanna, en hitastigið í hólfunum hækkar um 1 til 3 gráður að jafnaði sem er svipað og flestar spár um hlýnun jarðar næstu 100 ár gera ráð fyrir. Að því leyti hefur okkur tekist að líkja nokkuð vel eftir hitastigshækkunum sem búist er við,“ segir Ingibjörg.
Ingibjörg Svala Jónsdóttir
Grunnrannsóknir Ingibjargar á tegundafjölbreytni, starfsemi mismunandi vaxtarforma plantna, beitaráhrifum og ferlum í vistkerfum túndrunnar renna mikilvægum stoðum undir gerð líkana sem spá fyrir um áhrif hlýnunar jarðar á vistkerfi lands.
Grunnrannsóknir Ingibjargar á tegundafjölbreytni, starfsemi mismunandi vaxtarforma plantna, beitaráhrifum og ferlum í vistkerfum túndrunnar renna mikilvægum stoðum undir gerð líkana sem spá fyrir um áhrif hlýnunar jarðar á vistkerfi lands. Greining ITEX-gagna til 14-20 ára stendur nú yfir. Ingibjörg leggur til gögn frá Svalbarða og fjallatúndru Svíþjóðar, auk Íslands.
Ólík gróðurlendi bregðast misjafnlega við hækkun hitastigs. „Í einsleitri og tegundafárri mosaþembu hér á landi höfum við ekki séð neinar breytingar á gróðursamfélaginu þrátt fyrir 14 ára skermingu plantna. Hins vegar hafa tegundaauðugir fjalldrapamóar sýnt marktækar breytingar og fjalldrapi og víðir tekið vel við sér á kostnað mosans. Viðbrögð fjalldrapamóans við beitarfriðun hafa verið nokkurn veginn í sömu átt og hefur beitarfriðun og hlýrra loftslag samlegðaráhrif. Þar af leiðandi má velta fyrir sér hvort runnagróður taki við af mosaþembu á landsvísu í framtíðinni. Viðbrögðin koma vel saman við niðurstöður frá öðrum túndrusvæðum í heiminum. Almennt virðist að jurtir og graskenndar tegundir bregðist fyrr við hlýnun jarðar en aðrar plöntur, en síðar taki trjákenndar plöntur við sér,“ segir Ingibjörg.