Ágúst Kvaran, prófessor við Raunvísindadeild
Leysigeislar og efnaferli í geimnum koma við sögu í rannsókn sem Ágúst Kvaran, prófessor í efnafræði, vinnur að um þessar mundir. „Rannsóknin felst í að kanna áhrif orkuríkrar geislunar á niðurbrot efna. Það er gert með því að mæla hvernig sameindir efnisins klofna í smærri eindir, sameindabrot, sem myndast við aflmikla leysigeislun,“ útskýrir Ágúst.
Hann bendir á að orkuríkir geislar á borð við útfjólubláa geisla og geimgeisla geti haft sambærileg áhrif og leysigeislarnir og því nýtist þeir síðastnefndu vel við rannsóknir á efnaferlum í geimnum. „Í heiðhvolfinu getur slík geislun meðal annars haft áhrif á jafnvægi ósons og ósoneyðingu í andrúmsloftinu. Sameindabrot, sem geta þannig orðið til í geimnum, geta myndað stærri og fjölbreyttari sameindir með efnahvörfum og það er mikilvægur liður í þróun efnisheimsins í alheimi,“ segir Ágúst, sem hefur unnið ötullega að uppbyggingu rannsóknaraðstöðu á þessu sviði innan Verkfræði- og náttúruvísindasviðs.
Ágúst Kvaran
„Ásamt því að veita upplýsingar um mikilvæg efnaferli í geimnum eru grunnrannsóknir af þessu tagi til þess fallnar að auka þróun mæli- og úrvinnsluhátækni sem nýst getur á fjölmörgum öðrum sviðum.“
„Þá hef ég í auknum mæli fengið áhuga á geimefnafræði, sem er vaxandi rannsóknarsvið innan efna- og eðlisfræði. Í geimefnafræði fást menn við að ákvarða efnasamsetningu og efnahvörf í geimnum með mælingum á ýmiss konar geislun sem berst til jarðarinnar,“ segir Ágúst.
Rannsókninni miðar vel að sögn Ágústs og hafa mælingar og úrvinnsla gagna farið fram hérlendis að undanförnu. Auk þess séu frekari rannsóknir fyrirhugaðar bæði hérlendis og með samstarfsaðilum víða erlendis. „Ásamt því að veita upplýsingar um mikilvæg efnaferli í geimnum eru grunnrannsóknir af þessu tagi til þess fallnar að auka þróun mæli- og úrvinnsluhátækni sem nýst getur á fjölmörgum öðrum sviðum. Þá hefur vinna framhaldsnema við krefjandi rannsóknarverkefni eins og þetta ómetanlegt fræðslu- og þjálfunargildi,“ segir Ágúst sem vinnur rannsóknina ásamt nemendum sínum.
En það er ekki einungis geimefnafræðin sem á hug Ágústs. Hann hefur einnig vakið athygli fyrir frammistöðu sína í svokölluðum ofurhlaupum og haustið 2013 lagði hann að baki rúma 160 kílómetra í óbyggðahlaupi á slóðum úlfa og bjarna í Grikklandi. Það jafngildir um fjórum heilum maraþonhlaupum. Afrekið er ekki síður merkilegt fyrir þær sakir að Ágúst fótbrotnaði illa á árinu 2012 og óvíst var hvort hann gæti áfram stundað hlaup af því kappi sem hann hefur gert í áratugi.
En skyldu efnafræðin og ofurhlaupin eiga eitthvað sameiginlegt? „Vinna við rannsóknir, á borð við þær grunnrannsóknir sem við stundum, á það sammerkt með langhlaupum og viðeigandi hlaupaþjálfun að hvort tveggja krefst þolinmæði, sjálfsaga og úthalds,“ segir Ágúst.