Róbert Arnar Stefánsson, doktorsnemi og forstöðumaður Náttúrustofu Vesturlands
Kolgrafafjörður hefur verið mjög í fréttum síðustu misseri eða frá því að gríðarlegt magn síldar gekk inn á fjörðinn haustið 2012, dró að sér mikið fuglager og fjölda sjávarspendýra og drapst svo í miklu magni í desember og byrjun febrúar 2013. Síld gekk svo aftur inn á fjörðinn síðla hausts 2013. Síldardauðinn olli heilabrotum hjá almenningi og vísindamönnum en yfir fjörðinn þveran liggur brú. Róbert Arnar Stefánsson, doktorsnemi og forstöðumaður Náttúrustofu Vesturlands, hefur varið miklum tíma í rannsóknir á firðinum. Hann hefur skoðað fjölda fugla, tegundasamsetningu þeirra og dreifingu í og við fjörðinn í mörg ár en jók þessar rannsóknir sérstaklega frá febrúar fram í júní í fyrra eftir síldardauðann. Þá vaktaði hann hvort fuglar fengju á sig grút úr rotnandi síld og ef svo var reyndi hann að bjarga þeim. „Að auki tek ég þátt í rannsókn á áhrifum síldardauðans á botndýralíf, sem varð mjög illa úti og verður nokkur ár að jafna sig,“ segir Róbert.
Róbert Arnar Stefánsson
Róbert hefur varið miklum tíma í rannsóknir á Kolgrafarfirði. Hann hefur skoðað fjölda fugla, tegundasamsetningu þeirra og dreifingu í og við fjörðinn í mörg ár en jók þessar rannsóknir sérstaklega frá febrúar fram í júní í fyrra eftir síldardauðann.
Átaksverkefnið hófst eftir að 52 þúsund tonn af síld drápust í Kolgrafafirði. Fyrst drápust 30 þúsund tonn hinn 13. desember 2012, sem margir töldu einstakt tilvik, en svo drápust 22 þúsund tonn til viðbótar tveimur mánuðum seinna.
„Umfang síldardauðans í Kolgrafafirði og sá gífurlegi fjöldi fugla sem hélt sig á svæðinu er hvort tveggja fordæmalaust,“ segir Róbert. „Fuglarnir sóttu bæði í lifandi og dauða síld og voru aðstæðurnar fræðilega áhugaverðar því að þarna voru samankomnar tugþúsundir fugla; í sumum tilfellum var þarna stór hluti Íslandsstofns einstakra tegunda, þ.á m. súlu, hvítmávs, svartbaks og hafarnar. Sömuleiðis var talin veruleg hætta á að fuglar fengju á sig grút úr rotnandi síld en um sex þúsund tonn af fitu dreifðust um fjörur og yfirborð sjávar á firðinum. Við að fá á sig grút dregur úr einangrunargildi fjaðurhamsins og flughæfni og það getur dregið fuglana til dauða úr hungri eða kulda.“
Róbert hefur alltaf haft gríðarlegan áhuga á fuglum og þótti verkefnið mikilvægt m.t.t. fuglaverndar auk þess sem hann var í góðri aðstöðu til að sinna verkefninu þar sem hann býr í Stykkishólmi.
Verkefnið nú tengist gögnum Róberts úr árlegri talningu á vetrarfuglum við Kolgrafafjörð allt frá árinu 2000. Þau sýna að fuglalífið jókst á svæðinu eftir að síldin byrjaði að ganga inn á sunnanverðan Breiðafjörð árið 2006 og það náði hámarki snemma árs 2013 þegar heildarfjöldi fugla var u.þ.b. tuttugu og fimmfalt meiri en áður en síldin kom. Enn er gríðarmikið fuglalíf á svæðinu og sáust t.d. á annan tug þúsunda súlna í og við Kolgrafafjörð í janúar síðastliðnum. Fjölgunin hefur annars verið langmest hjá svartbaki og hvítmávi en einnig mikil hjá ýmsum öðrum fiskætum. Að sögn Róberts endurspeglar þessi fjölgun ekki að fjölgað hafi í stofnum þessara tegunda heldur hitt að svæðið dregur að sér fugla af stórum landsvæðum og jafnvel úr heilu landshlutunum. „Flýgur fiskisagan á því hvergi betur við en í þessu tilfelli,“ segir Róbert.