„Verkefnið mitt fjallar um heiðið samfélag og þá sérstaklega svokallaðar steinlagnir þar sem menn hafa hist til trúar- og
menningarathafna. Ég hef verið að skoða þá staði sem mögulega flokkast sem slík mannvirki og vil meina að þarna hafi menn blótað og heygt sitt fólk,“ segir Vala Garðarsdóttir, sem vinnur að doktorsverkefni í fornleifafræði við Háskóla Íslands.
Við þekkjum heiðna samfélagið úr Snorra-Eddu og öðrum fornum ritum. Við höfum lært þetta af skrifuðu máli, en fornleifarnar eru núna að koma sterkar inn til að hjálpa okkur að skilja fortíðina.“
Vala hefur líka verið upptekin við að stýra uppgreftri á Alþingisreitnum svokallaða í miðborg Reykjavíkur: „Það er ótrúlega spennandi og gaman að taka þátt í svona viðamiklum uppgreftri,“ segir Vala en þarna er að finna margs konar menjar frá fyrstu landnámsmönnunum.
„Við byrjuðum í júní síðastliðnum. Enginn vissi hvað væri í jörðinni en svo kom í ljós að hérna er margt merkilegt. Við fundum, að við teljum, iðnaðarsvæði frá 873 eða þar um bil, þannig að þetta er alveg frá upphafi byggðar,“ segir Vala. „Hér var kolaður viður í kolagröfum, menn unnu járn úr mýrarauða í járnbrennsluofnum og varnarveggur skilur að vinnusvæðið og mýrina. Svo er þarna vel varðveittur viðarstígur og lítil eldstæði, þannig að þetta er mjög flott skipulag. Í framtíðinni munumvið vonandi geta búið þetta til með þrívíddargrafík svo að hægt sé að sjá þetta ljóslifandi fyrir sér.“
Fjöldi fornleifafræðinga vinnur að uppgreftrinum, flestir með BA-gráðu eða meistarapróf. „Það er nóg af spennandi verkefnum í fornleifafræði en þau standa oftast yfir á sumrin. Þetta er í fyrsta skipti sem er grafið að vetri til í þessum mæli. Svæðið er um tvö þúsund fermetrar og ef við myndum bara grafa á sumrin tæki þetta fjögur ár, í stað átján mánaða,“ segir Vala. „Við vinnum inni í tjöldum í ágætishita og svo lýsa flóðljós upp svæðið. Þetta er allt mjög nútímalegt.“
Vala Garðarsdóttir, doktorsnemi í Sagnfræði- og heimspekideild
Vala hefur líka verið upptekin við að stýra uppgreftri á Alþingisreitnum svokallaða í miðborg Reykjavíkur: „Það er ótrúlega spennandi og gaman að taka þátt í svona viðamiklum uppgreftri,“ segir Vala en þarna er að finna margs konar menjar frá fyrstu landnámsmönnunum.
Uppgröfturinn hefur þó ekki gengið snurðulaust fyrir sig. „Það er ýmislegt sem gerist hérna. Pípur hafa sprungið og vatn flætt yfir allt. Svo var stormur um daginn og tjaldið fauk næstum því í burt. Við þurftum að kalla björgunarsveitina út til að bjarga okkur,“ segir Vala.
Fjöldi muna hefur komið upp úr krafsinu og merkastur er líklega snældusnúður með rúnum frá 10. eða 11. öld. „Það er búið að rita á hann rúnaletur sem kallast knésól. Þetta er eitt elsta rúnaletur sem fundist hefur á Íslandi og þetta er þá líklegast elsti texti sem við höfum fundið á landinu,“ segir Vala.