„Í samtímanum er mikið spurt um tengsl trúar og pólitíkur. Margir eiga erfitt með að greina á milli íslamisma og íslams og ýmsum koma áhrif trúar og pólitíkur í Bandaríkjunum spánskt fyrir sjónir, a.m.k. á biblíubeltinu svokallaða. Hér á landi skýtur sú spurning líka oft upp kollinum hvort prestar megi koma inn á þjóðmál í predikunum sínum eða kirkjan hafi önnur afskipti af stjórnmálum,“ segir Hjalti Hugason, prófessor í kirkjusögu, um eitt af rannsóknarverkefnum sínum.
Hjalti Hugason
„Í samtímanum er mikið spurt um tengsl trúar og pólitíkur. Margir eiga erfitt með að greina á milli íslamisma og íslams og ýmsum koma áhrif trúar og pólitíkur í Bandaríkjunum spánskt fyrir sjónir, a.m.k. á biblíubeltinu svokallaða.“
Í rannsókninni hverfur Hjalti aftur um eina öld til þess tíma þegar umræður um áfengisbann stóðu sem hæst. „Ég reyni að varpa ljósi á mismunandi afstöðu til sambandsins milli trúar og pólitíkur með því að greina orðræðu sem spratt af ummælum sem prestur lét falla í útfararræðu austur í Flóa yfir þekktum drykkjumanni sem lést árið 1911 á meðan deilur um bannlögin voru á viðkvæmu stigi. Ummælin vöktu hörð viðbrögð þeirra sem andsnúnir voru áfengisbanninu og urðu tilefni til mikilla skrifa í málgagn þeirra, Ingólf, í Reykjavík. Bannmálið var athyglisvert vegna þess að þar var í fyrsta skipti hér á landi efnt til almennrar atkvæðagreiðslu um viðkvæmt þjóðfélagslegt deilumál,“ segir Hjalti.
Hjalti segir enn fremur að orðræðan á þessum tíma sé áhugaverð, „ekki síst vegna þess að í henni eru dregin fram fjölmörg álitamál sem eru enn í dag vel til þess fallin að varpa ljósi á aðkomu kirkjunnar að þjóðfélagslegri umræðu,“ bætir hann við.
Fjölmörg dæmi eru um það á síðustu árum að prestar hafi látið til sín taka í umræðum um stór samfélagsmál, t.d. Kárahnjúkavirkjun og bankahrunið. Deilurnar fyrir hundrað árum kallast þess vegna á við nútímann. „Rannsóknin varpar ljósi á glímu kirkjunnar við að fóta sig í nýjum samfélagsveruleika hér á landi í upphafi 20. aldar, þ.e. hvernig hún mætti nútímanum. Því má líta á þessa rannsókn sem framlag til rannsókna á móderniseringunni almennt hér á landi. Svo ætti hún einnig að nýtast þeim sem velta fyrir sér aðkomu kirkjunnar að þjóðfélagsveruleikanum nú á dögum, t.d. í kjölfar hrunsins,“ segir Hjalti að lokum.