Ragnar Sigbjörnsson, prófessor við Umhverfis- og byggingarverkfræðideild
„... hnjúkarnir sjálfir hrikta við, hornsteinar landsins braka, þegar hin rámu regindjúp ræskja sig upp um Laka,“ segir í Áföngum Jóns Helgasonar, þar sem ort er um gosið í Lakagígum og jarðskjálfta þeim samfara. Eldgosið í Lakagígum hófst á hvítasunnudag, 8. júní 1783, að undangenginni jarðskjálftahrinu. Þannig eru jarðskjálftar vitnisburður umróts í jarðskorpunni sem stundum tengist eldsumbrotum. Jarðskjálftar og fylgifiskar þeirra eru viðfangsefni Ragnars Sigbjörnssonar, prófessors í jarðskjálftaverkfræði, en hann er jafnframt forstöðumaður Rannsóknamiðstöðvar í jarðskjálftaverkfræði á Selfossi. Ragnar er með afkastamestu vísindamönnum Háskóla Íslands og gríðarlega virtur innan síns fræðasviðs í heiminum. Hann hefur birt yfir 300 ritverk á ferli sínum, þar af á annað hundrað ritrýndar vísindagreinar í mörgum af virtustu fagtímaritum heims á sviði jarðskjálftafræða. Ragnar vinnur nú að stórri alþjóðlegri rannsókn með þátttöku vísindamanna víða um Evrópu. Markmiðið með rannsókninni er að draga úr áhættu vegna jarðskjálfta.
Jarðskjálftar og fylgifiskar þeirra eru viðfangsefni Ragnars Sigbjörnssonar, prófessors í jarðskjálftaverkfræði, en hann er jafnframt forstöðumaður Rannsóknamiðstöðvar í jarðskjálftaverkfræði á Selfossi.
„Í rannsókninni er metin vá og áhætta á fjórum megintilraunasvæðum tengdum eldvirkni og jarðskjálftum, á Ítalíu, í Portúgal, á Spáni og hér á Íslandi. Eitt af markmiðum rannsóknarinnar er að þróa nýjan alþjóðlegan mælikvarða sem nefnist röskunarvísitala,“ segir Ragnar. „Með notkun röskunarvísitölunnar er hægt að meta á kerfisbundinn hátt þá röskun sem verður í þéttbýli af völdum jarðskjálfta. Til þessa hefur athyglin að mestu beinst að spám um það sem kann að gerast í jarðskjálftum en þessi nýi mælikvarði gefur mynd af því sem hægt er að gera til þess að milda áhrif og afleiðingar af hugsanlegum hamförum. Hveragerði er til viðmiðunar við hagnýtingu röskunarvísitölunnar hér á landi.“
Verkefnið, sem styrkt er af Evrópusambandinu, snýr með öðrum orðum að þróun aðferða sem einkum nýtast stjórnendum sveitarfélaga og almannavarna við forvarnir. Fyrir aldamót vann jarðskjálftamiðstöð háskólans verkefni um varnir og viðbúnað gegn áhrifum jarðskjálfta og kom frumkvæðið að verkefninu frá heimamönnum á jarðskjálftasvæðinu á Suðurlandi. Þetta verkefni nefndist Seismis og var m.a. styrkt af Rannís. „Það er mál manna að þetta verkefni hafi átt sinn þátt í því að ekki varð meira tjón í Suðurlandsjarðskjálftunum árið 2000 en raun ber vitni. Rannsóknin nú og aðrar svipaðar hafa því ómetanlega þýðingu fyrir íbúa jarðskjálftasvæða. Hérlendis er áhuginn á hagnýtu gildi Evrópuverkefnisins mikill og tengist hann því hvernig nýta megi rannsóknir á sviði jarðskjálftaverkfræði til aukins skilnings á hamförum og hvernig megi milda áhrif og afleiðingar þeirra með markvissum forvörnum,“ segir Ragnar.
Hann segir að með því að beita röskunar- vísitölunni sé stefnt að því að meta þá röskun sem verður bæði vegna beinna áhrifa jarðskjálfta sem og afleiddra áhrifa, þ.e. samfélagslegra, félagslegra og efnahagslegra afleiðinga. „Kerfisbundnar mælingar leiða í ljós hvort röskunarvísitalan fer hækkandi eða lækkandi og hvaða þættir ráða breytingum hennar. Af því má ráða hvaða aðgerðir er vænlegt að ráðast í til þess að milda áhrif jarðskjálfta og enn fremur hver áhrif þeirra verða.“
Ragnar lést árið 2015.