Ásdís R. Magnúsdóttir, prófessor við Deild erlendra tungumála, bókmennta og málvísinda
Sögur af Artúri konungi og riddurum hringborðsins hafa notið vinsælda sem efniviður í kvikmyndum og sjónvarpsþáttum, nú síðast í þáttum um hinn unga galdramann Merlín sem sýndir hafa verið á RÚV. Fáir vita hins vegar að það var franski rithöfundurinn Chrétien de Troyes, sem var uppi á 12. öld, sem varð fyrstur til þess að nota Artúr konung sem skáldsagnapersónu. Það gerði hann m.a. í verkinu „Perceval eða Sagan um gralinn“ sem Ásdís R. Magnúsdóttir, prófessor í frönsku máli og bókmenntum, þýddi nýverið.
Sagan var fyrst þýdd á norrænt mál í Noregi á 13. öld. „Ég hafði lengi ætlað mér að þýða söguna og gera hana aðgengilega á nútímamáli, kannski ekki síst vegna þess að þetta verk varð til þess að kveikja áhuga minn á bókmenntum miðalda þegar ég var í námi í Frakklandi,“ segir Ásdís.
Ásdís R. Magnúsdóttir
Fáir vita að það var franski rithöfundurinn Chrétien de Troyes, sem var uppi á 12. öld, sem varð fyrstur til þess að nota Artúr konung sem skáldsagnapersónu.
Sagan fjallar um ferðir tveggja riddara, Percevals og Gauvains, og ævintýri þeirra og er í senn þroskasaga, ádeila og gamansaga með trúarlegu ívafi. Sagan var seinasta verk Chrétiens og af einhverjum ástæðum lauk hann því ekki. „Sagan er bráðskemmtileg og lesturinn vekur fjölmargar spurningar. Þar má til dæmis nefna hinn undurfagra gral, sem ber fyrir augu Percevals í kastala fiskikonungsins,“ segir Ásdís. Umræddur gral varð mörgum yrkisefni í framhaldinu og breyttist fljótlega í hinn heilaga gral, bikar sem sagt var að væri sá sami og hefði verið notaður í síðustu kvöldmáltíðinni.
„Perceval eða Sagan um gralinn“ var ort í bundnu máli eins og tíðkaðist í Frakklandi á þessum tíma. „Í verkinu er talsvert um endurtekningar og orðaforðinn er nokkuð sérhæfður. Það reyndist mér stundum snúið að finna rétt orð fyrir útbúnað riddarans en að öðru leyti fólst vandinn kannski helst í því að þýða bundið mál yfir á óbundið og samt koma sem flestu til skila í þýðingunni,“ segir Ásdís þegar hún er innt eftir áskorunum við þýðinguna.
Artúr konungur kemur einnig við sögu. „Chrétien de Troyes gerði úr honum eins konar miðpunkt þess heims eða sögusviðs sem setur svip sinn á fjölmargar riddarasögur. Þar er Artúr í raun atkvæðalítill konungur sem treystir á riddara sína, Lancelot, Gauvain, Perceval og fleiri þegar eitthvað bjátar á,“ segir Ásdís sem vinnur nú að þýðingu á annarri riddarasögu eftir sama höfund, „Lancelot eða kerruriddarinn“. Þar segir frá ástum Lancelots og Gunnvarar, drottningar Artúrs, sem aðdáendur þáttanna um hinn unga Merlín þekkja vel.