Helgi Björnsson, jöklafræðingur við Raunvísindastofnun Háskóla Íslands
Helgi Björnsson jöklafræðingur hefur vakið landsathygli fyrir rannsóknir sínar á jöklum Íslands. Miðað við áframhaldandi þróun má rétt eins búast við að sú grein vísindarannsókna sem hann sinnir heyri sögunni til hérlendis innan tvö hundruð ára. Jöklarnir hopa nú hratt og nær söfnun vetrarins langt í frá að viðhalda jöklunum. Sökum hlýnunar og bráðnunar yfir sumarið má gera ráð fyrir að jöklarnir verði flestir horfnir eftir tvær aldir. Þá gætu íslenskir jöklafræðingar lagt mikla reynslu sína og þekkingu, sem þeir hafa safnað um langan aldur, til alþjóðlegra rannsókna á heimskautajöklum sem er talið að bráðni þá svo hratt að sjávarborð rísi ört og ógni byggð við strandsvæði jarðar.
Helgi Björnsson
„Hverfi jöklarnir lyftist landið undir þeim og eldvirkni eykst þar sem farg þeirra fer af landinu og goskvika á greiðari leið út en áður.“
„Við þekkjum afkomu jöklanna og tengsl við veðurfar og getum metið framtíð þeirra að gefnum forsendum um líklegar loftslagsbreytingar,“ segir Helgi sem óttast um afdrif jöklanna. „Hverfi þeir lyftist landið undir þeim og eldvirkni eykst þar sem farg þeirra fer af landinu og goskvika á greiðari leið út en áður.“
Verkefnin hafa þróast ár frá ári frá því að Helgi hóf störf við Raunvísindastofnun fyrir 40 árum. „Eitt leiddi af öðru í gagnaöflun og túlkun. Úthaldið hefur reynst mikilvægara en kveikjan að þessari vinnu,“ segir Helgi og brosir.
Hann bendir á að fyrir hálfri öld hafi blasað við honum að Íslendingar vissu of lítið um jökla landsins. Óhætt er að segja að Helgi hafi unnið þarft verk við að upplýsa Íslendinga um jöklana sem þekja meira en tíu prósent landsins. „Jökulár dreifast yfir helming landsins og undir jöklunum eru virkustu eldstöðvarnar. Sambýli Íslendinga við jökla kallar því á rannsóknir vegna nýtingar jökulvatns, vegagerðar og almannavarna,“ segir Helgi sem skrifaði verðlaunabókina Jöklar á Íslandi sem kom út fyrir tveimur árum.
„Starf mitt beinist að rannsóknum á stærð jöklanna, lögun, afkomu, hreyfingu og afrennsli jökulvatns,“ segir Helgi um ævistarfið. „Unnið er að gerð korta af yfirborði og botni jöklanna, mælingum á ísflæði, afkomu og orkubúskap jökla, rennsli vatns um þá, vatnsforða sem bundinn er í þeim og mati á hættu sem stafar af þeim vegna jökulhlaupa frá jaðarlónum og lónum á jarðhitasvæðum undir jökli eða við eldgos undir ís.“
Helgi segir að einnig sé unnið að gerð reiknilíkana af afkomu, hreyfingu og viðbrögðum jökla við loftslagsbreytingum fyrr á tíð og á komandi áratugum.
Helgi er algjör frumkvöðull á Íslandi í rannsóknum á jöklum og vinna hans og samstarfsmanna hefur lagt mikinn skerf til alþjóðlegra jöklarannsókna, einkum til skilnings á vatnsrennsli um þíðjökla, framhlaupum og jökulhlaupum, samspili jökla og eldvirkni, sögu loftslagsbreytinga og við mat á framtíð jökla á jörðinni við breytt veðurfar.