Styrkir til doktorsnema við Lyfjafræðideild HÍ

Doktorsnemarnir Daniel Amani, Erna María Jónsdóttir og Kári Arnarson, sem starfa við Lyfjafræðideild Háskóla Íslands, hafa hlotið viðurkenningu úr Verðlaunasjóði Bergþóru og Þorsteins Schevings Thorsteinssonar lyfsala við Háskóla Íslands. Rannsóknir þeirra snúa að þróun nýrrar aðferðar til að verjast sýkingum tengdum sílikonlækningatækjum, nanólyfjaformi gegn tiltekinni tegund brjóstakrabbameins og aðferðar til að meta viðkvæmar æðaskellur sem áhættuþátt fyrir hjartaáföll.

Þetta er í sautjánda sinn sem veittar eru viðurkenningar úr sjóðnum fyrir framúrskarandi rannsóknir í lyfjafræði og/eða lyfjavísindum. Heildarupphæð styrksins er 1.200.000 krónur og fær því hver styrkhafi 400.000 krónur.

Doktorsverkefni Daniels Amani snýst um að þróa umhverfisvæn, bakteríudrepandi sílikonyfirborð með nýrri húðunaraðferð til að gera lækningatæki öruggari og sjálfbærari. Sýkingar tengdar sílikonlækningatækjum, svo sem þvagleggjum og brjóstapúðum, geta valdið miklum sársauka, lengri sjúkrahúslegu og kostnaðarsömum enduraðgerðum sem eru íþyngjandi fyrir einstaklinga og heilbrigðiskerfið. Með  þessari nýju húðunaraðferð verður hægt að koma í veg fyrir bakteríumengun, draga úr sýkingartíðni, lækka meðferðarkostnað og auka skilvirkni heilbrigðiskerfisins. Í aðferðinni sem þróuð verður í verkefninu eru ekki notuð hættuleg efni eða flókinn búnaður og er hún því bæði hagkvæm og umhverfisvæn. Í verkefninu verða náttúruleg örverueyðandi efnasambönd, sem byggjast á kítósan-fjölsykru, tengd við sílikonyfirborð og jafnframt verður unnið að þróun annarrar kynslóðar húðunar þar sem dregið hefur verið úr fjölda vinnsluskrefa auk þess sem notuð hafa verið ódýrari og enn öruggari efnasambönd. Þessar aðferðir verða notaðar til að húða þvagleggi með ýmsum öruggum bakteríudrepandi efnum og notagildi þeirra verður rannsakað.

Leiðbeinandi Daniels er Már Másson, prófessor við Lyfjafræðideild Háskóla Íslands, og í doktorsnefnd hans sitja Berglind Eva Benediktsdóttir, dósent við Lyfjafræðideild, Krishna Kumar Damodaran, prófessor við Raunvísindadeild, Martha Ásdís Hjálmarsdóttir, prófessor emerita við Læknadeild, og Freygarður Þorsteinsson, verkefnastjóri rannsókna og þróunar hjá Össuri Íslandi ehf.

Daniel lauk MS-prófi í landbúnaðarlíftækni frá University of Mohaghegh Ardabili árið 2013. Árið 2023 hóf hann doktorsnám í lyfjavísindum við Lyfjafræðideild Háskóla Íslands. 

Doktorsverkefni Ernu Maríu Jónsdóttur snýr að þróun á nýju nanólyfjaformi með aukna sækni í svokölluð EGFR1 jákvæð þríneikvæð brjóstakrabbamein. Verkefnið snýst um að hanna frumulínur í þeim tilgangi að losa utanfrumubólur (e. extracellular vesicles, EVs) sem lyfjaferjur. Utanfrumubólurnar verða með svokallaða peptíðbindla á yfirborði sínu sem sækjast í og tengjast viðtökum á yfirborði EGFR1+ krabbameinsfrumna. Utanfrumubólurnar verða hlaðnar með krabbameinslyfjum og/eða umbreyttu Cas9 próteini, með CRISPR/Cas9 aðferðinni, til þess að eyða krabbameinsfrumum markvisst og koma í veg fyrir útbreiðslu þeirra. Vonir standa til að með aðferðinni verði komin ný meðferð gegn EGFR1+ krabbameinum og síðar meir verði hægt að þróa nýja tegund krabbameinslyfja sem byggjast á þessu nanólyfjaformi.

Doktorsverkefnið er unnið undir handleiðslu Berglindar Evu Benediktsdóttur, dósents og deildarforseta við Lyfjafræðideild, og Jens Guðmundar Hjörleifssonar, lektors við Líf- og umhverfisvísindadeild. Í doktorsnefndinni sitja einnig Þórarinn Guðjónsson, prófessor og deildarforseti Læknadeildar, Páll Þór Ingvarsson, dósent við Lyfjafræðideild, og Houjian Cai, dósent við University of Georgia í Bandaríkjunum.

Erna lauk MS-prófi í lyfjafræði frá Háskóla Íslands árið 2021 og vann í fjögur ár við myndgreiningu krabbameinssýna í samstarfsverkefni Landspítalans, deCODE og Amgen. Hún hóf doktorsnám í lyfjafræði við Háskóla Íslands vorið 2023.

Doktorsverkefni Kára Arnarsonar fjallar um þróun massagreiningaraðferðar til mats á viðkvæmum æðaskellum sem áhættuþætti fyrir hjartaáföll. Hjarta- og æðasjúkdómar valda um 45% allra dauðsfalla sem ekki má rekja til smitsjúkdóma á heimsvísu. Á Íslandi er talið að um 19.500 einstaklingar, 40 ára og eldri, lifi með afleiðingum hjartaáfalls. Núverandi tól sem notuð eru til að meta hættu á hjartaáföllum spá vel fyrir um myndun kransæðasjúkdóms og æðaskellna, sem eru helsta undirstaða hjartaáfalla, en gera síður greinarmun á því hvort æðaskellur séu viðkvæmar fyrir rofi og blóðtappamyndun. Markmið verkefnisins er að finna lífmerki í blóði sem endurspegla hvort æðaskellur einstaklinga séu til þess fallnar að rofna. Í verkefninu eru notaðar nýjustu aðferðir í massagreiningu til að mæla styrk tiltekinna próteina í blóði sem tengst hafa hjartaáföllum og öðrum undirliggjandi þáttum í sjúkdómsferlinu. Blóðpróteinmælingarnar verða gerðar á rannsóknarþýði Hjartaverndar og bornar saman við undirliggjandi áhættumat, myndgreiningar á æðaskellum og heilsufarsútkomu þátttakenda.

Leiðbeinendur eru Margrét Þorsteinsdóttir, prófessor við Lyfjafræðideild, og Vilmundur Guðnason, prófessor emeritus við Læknadeild. Auk þeirra sitja í doktorsnefnd þau Valborg Guðmundsdóttir, rannsóknarsérfræðingur við Læknadeild HÍ, Finnur Freyr Eiríksson, rannsóknarsérfræðingur við Heilbrigðisvísindastofnun HÍ, og Christoph Borchers, prófessor við McGill University í Montréal í Kanada.  

Kári lauk MS-prófi frá Lyfjafræðideild Háskóla Íslands árið 2019. Eftir útskrift starfaði hann við efnagreiningar í hjá lyfjafyrirtækinu Alvotech. Árið 2022 hóf hann doktorsnám við Lyfjafræðideild. Fyrsta vísindagrein Kára og samstarfsaðila var birt í Expert Review in Proteomics vorið 2025.

Um styrktarsjóðinn

Verðlaunasjóði Bergþóru og Þorsteins Schevings Thorsteinssonar lyfsala er ætlað að styrkja vísindaleg afrek á sviði lyfjafræði og rannsóknir og framhaldsnám í faginu. Sjóðurinn hefur stutt við kraftmikla uppbyggingu doktorsnáms í lyfjafræði við háskólann og gert nemendum kleift að kynna rannsóknir sínar erlendis og taka þátt í erlendu rannsóknasamstarfi.
 
Bent Scheving Thorsteinsson stofnaði Verðlaunasjóð Bergþóru og Þorsteins Schevings Thorsteinssonar í maí árið 2001 til minningar um föður sinn, Þorstein Scheving Thorsteinsson, lyfsala í Reykjavíkurapóteki, og eiginkonu hans, Bergþóru Patursson. Í desember 2007 bætti Bent um betur og lagði til viðbótarframlag við höfuðstól sjóðsins. Eigið fé sjóðsins er um 20 milljónir króna en samtals hefur Bent gefið Háskóla Íslands 60 milljónir króna með stofnun þriggja sjóða sem heyra undir Styrktarsjóði Háskóla Íslands. Hinir sjóðirnir tveir eru Verðlaunasjóður Óskars Þórðarsonar barnalæknis, sem veitir verðlaun fyrir ýmis störf á sviði barnalækninga, og Styrktarsjóður Margaretar og Bents Schevings Thorsteinssonar, sem styður rannsóknir á einelti.
 
Styrktarsjóðir Háskóla Íslands hafa umsjón með sjóðum og gjöfum sem Háskóla Íslands hafa verið ánafnaðar allt frá stofnun hans. Flestir þeirra starfa samkvæmt staðfestri skipulagsskrá og er þeim ætlað að styðja ýmis verkefni á ákveðnum fræðasviðum til hagsældar fyrir Háskóla Íslands, stúdenta eða starfsfólk.