Miðbiksmat í líffræði - Guðrún Óskarsdóttir
Streymi: https://eu01web.zoom.us/j/65589933083
Titill: Landnám birkis á Skeiðarársandi og áhrif þess á vistkerfi svæðisins
Doktorsefni: Guðrún Óskarsdóttir
Doktorsnefnd: Dr. Þóra Ellen Þórhallsdóttir, prófessor við Líf- og umhverfisvísindadeild Háskóla Íslands
Dr. Kristín Svavarsdóttir, vistfræðingur hjá Landgræðslunni
Dr. James D. M. Speed, dósent og vísindamaður við Norska vísinda- og tækniháskólann
Ágrip
Ilmbjörk (Betula pubescens Ehrh.) breiðist nú út á Skeiðarársandi. Ef ekki verður meiriháttar röskun, s.s. jökulhlaup eða gjóskufall, má gera ráð fyrir að birki muni verða ríkjandi tegund í byggingu og starfsemi þess vistkerfis (birkiskógar) sem nú er að byrja að myndast. Rannsóknir sem nú er unnið að benda til þess að birki hafi numið land um miðjan ofanverðan sandinn uppúr 1990. Önnur kynslóð birkiplantna, og sú fyrsta sem vex upp af Skeiðarársands-fræi, er innan við 10 ára gömul. Birkið hefur breiðst mjög hratt út og útbreiðslusvæði þess á ofanverðum sandinum er nú a.m.k. 35 km².
Markmið þessara rannsókna er að greina þá vistfræðilegu og umhverfislegu þætti sem takmarka vöxt og viðgang birkistofnsins. Þar höfum við mælt æxlunarátak trjánna, þéttleika fræregnsins, stærð fræforða í jarðvegi og fylgst með nýliðun af fræi og afkomu og lifun kímplantna og ungplantna. Jafnframt höfum við kortlagt smá-kvarða breytileika í eiginleikum yfirborðsins (kornastærðardreifingu jarðvegs, útbreiðslu og þykkt mosalagsins og tegundasamsetningu og þekju æðplantna) til að greina þá þætti sem tengjast uppkomu og lifun kímplantna. Blómgun er oft mjög mikil hjá birkinu á Skeiðarársandi en frægæðin eru slök og við leitum skýringa á því. Árið 2008 var gerð víðfeðm úttekt á stöðu birkistofnins og með hliðstæðum gögnum okkar frá 2018 má leggja mat á svæðisbundinn breytileika í þróun stofnsins yfir sl. áratug. Með mannlegum augum virðist Skeiðarársandur vera ákaflega einsleitur jökulsandur en framgangur stofnsins reynist vera talsvert breytilegur. Þannig hefur verið gríðarlega mikil nýliðun á einu svæði en nær engin á öðru nálægu svæði. Vaxtarhraði er einnig ólíkur milli svæða og vísbendingar eru um að ríkjandi vaxtarform (upprétt/trjákennt eða jarðlægt/runnkennt) verði misjafnt milli svæða. Loks munum við nota drónamyndir í hárri upplausn til að greina smákvarðalandslag og yfirborðseiginleika (kornastærð, mosaþekju, æðplöntuþekju og jarðvegsraka) og fylgni við útbreiðslu og þéttleika birkis.