Hvað leynist í laufinu - skordýraskoðun í Elliðaárdal

Enn á ný stefna Háskóli Íslands og Ferðafélag Íslands fróðleiksfúsum Íslendingum í rannsóknaferð um Elliðaárdal en í dag, þann 14. júní verður leitað skordýra í laufi og vatni nærri Rafstöðinni í dalnum.  Skordýr eru stærsti flokkur dýra í heiminum og um 85% allra dýrategunda eru skordýr. Það má því reikna með fjölbreyttu lífríki við Elliðaárnar.  Vorið hefur að auki verið einstaklega hagstætt þessari tegund dýra sem eykur á fjölda einstaklinga og tegunda. 

Gísli Már Gíslason, prófessor við Líf- og umhverfisvísindadeild, mun leiða skordýraskoðunarferðina en með honum verður Hrefna Sigurjónsdóttir, prófessor á Menntavísindasviði, og munu þau veita göngufólki sýn á undraheim skordýranna.

Lagt verður af stað frá gömlu rafstöðinni við Elliðaár kl. 17 og er gert ráð fyrir að gönguferðin taki um það bil tvær klukkustundir. Göngumenn eru hvattir til að taka með sér stækkunargler til að njóta betur þeirra undra sem fyrir augu ber. Ferðin er farin í samvinnu Háskóla Íslands og Ferðafélags Íslands en hún er að auki fléttuð saman við Háskóla unga fólksins sem er í gangi þessa vikuna. Gangan er einnig hluti af dagskrá Ferðafélags barnanna.

Ljóst er að margt forvitnilegt verður að sjá enda segir Gísli Már að stofnstærðir skordýra séu stærri en annarra dýra. „Þess má geta að í Mývatni eru um hundrað þúsund mýlirfur á fermetra þegar stofnar eru stærstir og ein milljón á fermetra af bitmýi í Laxá í S-Þingeyjarsýslu þegar mest er.“

Gísli Már segir að skordýr séu stærsti keppinautur mannsins um fæðu og áætlað sé að í Bandaríkjunum fari um 20% af nytjaplöntum í skordýr, m.a. hveiti, bygg, maís og ýmsar aðrar plöntur sem menn nýti sér sem fæðu. „Í þriðja heiminum er þetta enn meira. Eytt er milljörðum króna í heiminum á ári hverju í að halda skordýrum niðri.“

Gísli Már segir að skordýr séu engu að síður gríðarlega mikilvæg í lífríkinu. Þau séu fæða dýrategunda sem við neytum, t.d. vatnafiska, og að auki fæða margra fuglategunda. „Skordýr frjóvga auk þess allar blómplöntur, og ef þeirra nýtur ekki við, þá væru blómplöntur ekki til. Þau gegna einnig því hlutverki að brjóta niður lífrænar leifar í náttúrunni, t.d. hræ dýra og dauðar plöntur.“ Þessu til viðbótar gegna skordýr mikilvægu hlutverki í rannsóknum á erfðafræði.

Að sögn Gísla Más hafa skordýr þróast með plöntum en þau urðu fyrst allra dýra til að laga sig að landlífi. „Þau hafa ýmsar varnir gegn tapi á vatni, ekki síst í skurninni utan um líkamann, sem jafnframt er stoðgrind skordýrsins.“

Margir hafa tekið eftir nýjum skordýrum hér undanfarin ár en að sögn Gísla Más hefur tegundum fjölgað mikið á Íslandi síðustu áratugina.  Í því sambandi megi nefna að sex geitungategundir hafi numið hér land og þrjá tegundir humla frá árinu 1970. „Áætla má að tegundarfjölbreytni skordýra hafi aukist um 150 til 200 tegundir frá 1992, eða um 12 til 17%,“ segir Gísli Már sem hefur sérhæft sig í rannsóknum á lífríki vatna. Þaðan kviknaði einmitt áhugi hans á þessari fjölbreyttu tegund dýra. 

Eins og áður segir er gangan hluti af verkefni Háskóla Íslands og Ferðafélags Íslands sem hófst á aldarafmæli skólans árið 2011. Reynsla og þekking fararstjóra Ferðafélagsins og þekking kennara og vísindamanna Háskólans blandast saman í þessum áhugaverðu gönguferðum. Markmiðið með þeim er að vekja áhuga almennings á fræðslu og hollri útivist og fjölga valkostum í þeim efnum. Um leið er vakin athygli og vonandi áhugi á fjölbreyttri starfsemi Háskóla Íslands og Ferðafélagsins.