„Um 1200 gætti svonefndrar valdasamþjöppunar á Íslandi. Í stað margra smágoða komu fram fáir stórgoðar og valdamiðstöðvar risu. Í þessu sambandi vekja virki athygli, þau urðu áberandi á þessum tíma valdasamþjöppunar og spurningin er hvernig þau tengdust henni helst,“ segir Helgi Þorláksson, prófessor í sagnfræði. Helgi hefur fengist við Íslandssögu frá landnámi til um 1700 en rannsóknir hans hafa einkum tengst svokölluðum fæðardeilum fyrir 1700 og verslunarsögu.
Helgi Þorláksson
„Reistur var svonefndur kastali á Víðimýri árið 1213 eða 1214 og virki á Flugumýri milli 1232 og 1245. Mér finnst líklegast að mannvirkin hafi helst átt að sýna mátt höfðingjanna sem bjuggu þarna.“
Í nýrri rannsókn Helga og doktorsnema hans leita þeir svara við því hvort virkjunum hafi fyrst og fremst verið ætlað varnarhlutverk eða hvort þeim hafi einkum verið ætlað að sýna mátt þeirra sem létu reisa þau.
„Reistur var svonefndur kastali á Víðimýri árið 1213 eða 1214 og virki á Flugumýri milli 1232 og 1245. Mér finnst líklegast að mannvirkin hafi helst átt að sýna mátt höfðingjanna sem bjuggu þarna.“
Helgi er leiðbeinandi Frakkans Grégory Cattaneo í doktorsverkefni um valdasamþjöppun á Íslandi með samanburði við svipaða þróun í Frakklandi nokkru fyrr. „Virki eru mikilvæg fyrir athugun hans og hann gerir rækilega úttekt á því sem helst verður vitað um þessi virki hérlendis á 12. og 13. öld, skoðar líklegan tilgang þeirra og tengsl við valdasamþjöppun og ber saman við erlend.“ Helgi segir að Grégory hafi safnað miklu efni um virki og unnið úr því, undir sinni leiðsögn.
„Það er mikilvægt að finna skýringum í sagnfræði stoð í fornleifum. Það styrkir sagnfræðina og verður fornleifafræðinni vonandi einnig gagnlegt. Mestar vonir eru þó bundnar við að tengja umræðuna hérlendis við spennandi sagnfræðilegar pælingar um miðstöðvar, virki og valdasamþjöppun á meginlandi Vestur-Evrópu. Sagnfræðin verður markvissari og sagan fróðlegri og skemmtilegri fyrir vikið,“ segir Helgi.