Ellen Magnúsdóttir, MS frá Líf- og umhverfisvísindadeild
Skúmurinn hefur löngum verið illa þokkaður hér á landi enda aðgangsharður þegar hann ver hreiður sitt. Ísland er annað svæðið af tveimur þar sem meginvarpstöðvar þessa harðskeytt sjófugls eru en talið er að um 88% af heimsstofninum verpi á Íslandi, Orkneyjum og Hjaltlandseyjum.
Ellen Magnúsdóttir
Rannsóknir Ellenar sýna m.a. að íslenskir skúmar dvöldu í Norðvestur-Afríku, á Íberíuskaga, við Biscaya-flóa og á austurströnd Norður-Ameríku yfir vetrartímann.
En hvar heldur hann sig á veturna? Þeirri spurningu svaraði Ellen Magnúsdóttir í meistara- rannsókn sinni í líffræði. „Rannsóknin snerist annars vegar um að finna helstu vetrarsvæði skúma frá Íslandi, Noregi og Skotlandi og hins vegar að meta hversu mikinn tíma fuglarnir notuðu í fæðuleit á vetrarsvæðum sínum og hvort það væri mismunandi eftir svæðum,“ segir Ellen.
Rannsóknin á rætur sínar í alþjóðlegu verkefni sem Ellen tók þátt í á vegum Náttúrufræði- stofnunar Íslands sumarið 2008. „Hluti af þessu stóra verkefni fólst í að setja svokallaða dægurrita á skúma en með þeim má ákvarða staðsetningu fuglanna á tilteknu tímabili. Það varð meistaraverkefni mitt að greina gögnin úr dægurritunum og finna helstu vetrarstöðvar og fæðuöflunartíma skúmanna yfir vetrartímann,“ segir Ellen en settir voru dægurritar á 40 skúma.
Glíman við skúminn var langt í frá auðveld. „Ég og vinnufélagi minn, Sophie Bourgeon, fengum aldeilis að kynnast hörku skúmanna og oft þurftum við að flýja frá hreiðrunum þegar atlögurnar voru sem harðastar. Ekki batnaði skapið hjá þeim þegar við náðum þeim í hreiðurgildrur en þá tóku við mikil átök við að merkja þá og mæla,“ rifjar Ellen upp.
Rannsóknir Ellenar sýna m.a. að íslenskir skúmar dvöldu í Norðvestur-Afríku, á Íberíuskaga, við Biscaya-flóa og á austurströnd Norður-Ameríku yfir vetrartímann. Þá reyndust fuglarnir á öllum þessum svæðum eyða svipuðum tíma í flug til fæðuöflunar ef undan er skilin Norðvestur-Afríka þar sem töluvert minni tími fór í flug hjá þeim. „Þetta bendir til þess að Norðvestur-Afríka bjóði upp á hagstæðari fæðustöðvar fyrir fuglana en hin svæðin og skúmarnir geti því sparað orku á því svæði að vetrinum,“ segir Ellen.
Ellen bendir á að gagnaritarnir sem notaðir voru í rannsókninni séu mjög öflug tæki til að rannsaka farhætti skúma sem og annarra sjófugla og gefi mikla möguleika á að bæta við þá takmörkuðu þekkingu sem menn hafi á vetrarvistfræði þessara fuglategunda.
Leiðbeinendur: Páll Hersteinsson (látinn), prófessor við Líf- og umhverfisvísindadeild, Jón Einar Jónsson, forstöðumaður Rannsóknaseturs Háskóla Íslands á Snæfellsnesi, Ævar Petersen, sérfræðingur við Náttúrufræðistofnun Íslands, og Robert W. Furness, prófessor við Glasgow-háskóla.