Kristín Loftsdóttir, prófessor við Félags- og mannvísindadeild
Hvað eiga Silvía Nótt og minnihlutahópar í Afríku sameiginlegt? Þetta voru hvort tveggja áhrifavaldar í rannsókn Kristínar Loftsdóttur, prófessors í mannfræði, á hugmyndum á Íslandi um alþjóðlega stöðu landsins og þjóðernishyggju í tengslum við efnahagshrunið.
Kristín Loftsdóttir
Kristín skoðar kreppuna í tengslum við þjóðernishyggju og leggur sérstaka áherslu á mikilvægi þess að skoða einnig hvernig hugmyndir um karla og konur birtast og á hvaða hátt þær fela í sér samræður við eldri og nýrri hugmyndir um kynþáttahyggju.
„Kveikjan að rannsókninni var pistill sem ég skrifaði um það hvernig Silvía Nótt er táknræn fyrir þjóðernishyggju samtímans í samspili við hnattrænar breytingar. Ég hef jafnframt rannsakað minnihlutahópa í Afríku um allnokkurt skeið og þær rannsóknir hafa leitt í ljós að umræða um Afríku í íslenskum miðlum í lok 19. aldar og upphafi þeirrar 20. snýst alls ekki um Afríku heldur þjóðernislega sjálfsmynd Íslendinga og þörf þeirra til að skilja sig frá nýlenduþjóðum,“ segir Kristín.
Kristín skoðar kreppuna í tengslum við þjóðernishyggju og leggur sérstaka áherslu á mikilvægi þess að skoða einnig hvernig hugmyndir um karla og konur birtast og á hvaða hátt þær fela í sér samræður við eldri og nýrri hugmyndir um kynþáttahyggju. „Ég sæki sérstaklega í smiðju svokallaðra eftirlendukenninga og hvernig hugmyndir Íslendinga um land og þjóð hafa mótast af því að eitt sinn var Ísland dönsk hjálenda og hluti af danska konungsríkinu,“ segir Kristín.
Niðurstöður rannsóknarinnar sýna m.a. að Íslendingar, líkt og Norðurlandabúar almennt, virðast halda mjög fast í þá hugmynd að þeir hafi ekki haft neitt með heimsvalda- og nýlendutímann að gera. Þessar hugmyndir kallast á við samtímann. „Þegar íslenska útrásin stóð sem hæst var svo margt sem minnti á ímyndir í upphafi 20. aldar, eins og áherslan á karlmennsku og þjóðernislega hólið, sem ef til vill mátti afsaka í upphafi 20. aldar en verður hálfvandræðalegt undir lok sömu aldar,“ segir Kristín.
Rannsóknin varpar ljósi á umræðu í íslenskum samtíma um hvað það þýði að vera Íslendingur í víðu en einnig í hnattrænu samhengi og hvað greini umræðuna frá umræðu annars staðar í heiminum. „Markmiðið er einnig að dýpka skilning á ákveðnum hugtökum sem fræðimenn vinna með á heimsvísu og hvernig þau eru notuð,“ segir Kristín.
Hún segir tímasetningu rannsóknarinnar jafnframt skipta miklu máli. „Eftir hrun eru margir tilbúnir til að hlusta á og meðtaka mun gagnrýnni sýn á íslenska þjóðernishyggju og íslenskt samfélag en áður,“ segir hún.