Sigurður Halldór Árnason, MS-nemi við Líf- og umhverfisvísindadeild
„Við erum í grófum dráttum að skoða hvernig skyldleiki lífvera breytist í tíma og rúmi. Við munum nota fjöruarfastofninn í Surtsey sem útgangspunkt þar sem eyjan er ung, allt sem viðkemur henni hefur verið ítarlega skrásett og hún hefur alltaf verið laus við afskipti manna,“ segir Sigurður Halldór Árnason, meistaranemi í líffræði, sem hefur rannsakað erfðafræði og erfðalandfræði fjöruarfa á Íslandi.
Surtsey er á heimsminjaskrá UNESCO en tilgangur hennar er að varðveita staði sem teljast sérstaklega merkilegir frá menningarlegu eða náttúrufræðilegu sjónarmiði og eru taldir hluti af menningararfi mannkyns.
Sigurður Halldór Árnason
„Við erum í grófum dráttum að skoða hvernig skyldleiki lífvera breytist í tíma og rúmi. Við munum nota fjöruarfastofninn í Surtsey sem útgangspunkt þar sem eyjan er ung, allt sem viðkemur henni hefur verið ítarlega skrásett og hún hefur alltaf verið laus við afskipti manna.“
Líffræðileg þróun stýrist af erfðabreytileika. Ef þessi erfðabreytileiki minnkar skapast hætta á innræktun, sem leiðir oft til ófrjósemi, aukinnar viðkvæmni fyrir sjúkdómum og í versta falli útrýmingar. Sigurður segir að litið hafi verið á eyjar sem náttúrulegar rannsóknastofur á sviði þróunarfræði frá tímum Darwins og Wallace á 19. öld. Surtsey gefi einstakt tækifæri til að rannsaka breytingu á þróunarferlum þar sem hún sé ung, lítil og einangruð. „Rannsóknin er sú fyrsta sinnar tegundar sem framkvæmd er í Surtsey,” segir Sigurður. Í kjölfarið verða erfðatengsl fjöruarfastofnsins á eyjunni borin saman við stofnana á Heimaey og á meginlandi Íslands, Grænlands og Danmerkur.
Afskipti manna af náttúrunni, landeyðing og uppbrot af manna völdum er talið hafa dregið úr líffræðilegum breytileika til muna. Af þeim sökum finnst Sigurði mjög áríðandi að menn skilji þau ferli sem leiða til breytinga á því hvernig erfðabreytileiki mótast. Þar kemur fjöruarfastofninn í Surtsey til góðra nota. Niðurstöður rannsóknarinnar munu því vonandi gefa djúpa innsýn í þróunarferli, svo sem genaflæði, líflandafræði, myndun tegunda, æxlunarkerfi og breytileika hvað útlitseinkenni plantna varðar, svo að fátt eitt sé nefnt. „Ég get ekki sagt nánar frá niðurstöðunum að svo stöddu en það væri frábært að bæta við nýju púsli í stóru myndina,“ segir Sigurður að lokum.
Leiðbeinandi: Kesara Margrét Jónsson, prófessor í Líf- og umhverfisvísindadeild