Jóhanna Einarsdóttir, dósent við Kennaradeild
Jóhanna Einarsdóttir, dósent á Menntavísindasviði, hefur smíðað gagnagrunn með málsýnum leikskólabarna. Málsýnin endurspegla samskipti við fullorðinn einstakling og gefa mynd af sjálfsprottnu tali barnanna í leik og starfi. Auk þess gefa málsýnin mynd af því hvar börn eru stödd í málþroska á hverjum tíma.
Jóhanna Einarsdóttir
Jóhanna segir að með gagnagrunninum sé ætlunin að finna aldursbundin viðmið til að einfalda mat á máltjáningu barna. Þannig verði hægt að nota málsýnin til að bera saman meðallengd setninga og orðaforða barna við meðalgetu jafnaldra.
„Þessi gagnasöfnun er fyrst og fremst hagnýt. Ég hef unnið við málörvun leikskólabarna í mörg ár og mér hefur fundist vanta aðgengilegar upplýsingar um hvaða orð eru algeng í tali barna, fjölbreytileika orða og meðallengd setninga eftir aldurshópum,“ segir Jóhanna.
Jóhanna segir að með gagnagrunninum sé ætlunin að finna aldursbundin viðmið til að einfalda mat á máltjáningu barna. Þannig verði hægt að nota málsýnin til að bera saman meðallengd setninga og orðaforða barna við meðalgetu jafnaldra. „Rannsóknin getur nýst við málörvun og kennslu barna sem þurfa sérstaka aðstoð við að læra tungumálið. Því er þannig farið að mörg leikskólabörn hefðu gott af því að fá stuðning og markvissa örvun við að læra móðurmálið. Erfiðleika við að læra að lesa má oft rekja til frávika í málþroska á leikskólaaldri,“ segir Jóhanna.
Orð barna í sjálfsprottnu tali
Jóhanna segir að athuganir á íslensku máli byggist oft á upptökum úr útvarpi, sjónvarpi eða rituðum heimildum. Af augljósum ástæðum tali ung börn ekki mikið í fjölmiðlum eða tjái sig í rituðu máli. Upplýsinga um mál þeirra verði að afla með öðrum hætti. Málsýnin veiti upplýsingar um orðaforða, beygingar, hljóðmyndun og málnotkun barna og hægt sé að skoða flesta þætti máltökunnar með þessum hætti.
Nemendur á Menntavísindasviði söfnuðu málsýnunum, sem eru aðgengileg á vefnum vefir. hi.is/malthroski/. Þar er líka handbók um hvernig málsýnin voru tekin og afrituð á samræmdan hátt. Þá er einnig búið að vinna orðtíðnibók úr málsýnunum þar sem tekin voru saman orð sem börnin nota í sjálfsprottnu tali. Þar er að finna skrá yfir orð og tíðni þeirra raðað eftir fjórum aldursbilum, tveggja til þriggja ára, þriggja til fjögurra ára, fjögurra til fimm ára og loks fimm til sex ára.
Jóhanna segir ýmislegt skemmtilegt koma fram við að rýna í orðtíðnibókina. Tveggja ára börn segi til dæmis þrisvar sinnum oftar já en nei, fornafnið hann er mun algengara en fornafnið hún hjá öllum aldurshópum og orðið leikskóli kemur oftast fyrir í þágufalli með greini.