Hjalti Hugason, prófessor við Guðfræði- og trúarbragðafræðideild
Umræður um hvert samband ríkis og kirkju eigi að vera hafa stöðugt orðið fyrirferðarmeiri í samfélaginu síðustu misseri, ekki síst í tengslum við endurskoðun stjórnlagaráðs á stjórnarskrá Íslands. Þessar umræður urðu kveikjan að rannsókn Hjalta Hugasonar, prófessors við Guðfræðiog trúarbragðafræðideild, á sambandi ríkis og kirkju á 20. öld.
Samkvæmt núgildandi stjórnarskrá er hin evangelíska lúterska kirkja þjóðkirkja á Íslandi en jafnframt ríkir trúfrelsi í landinu. „Í rannsókninni kannaði ég það hvernig trúfrelsi og þjóðkirkjuskipan komst á hér á landi í kjölfar þess að stjórnarskráin 1874 gekk í gildi. Fram að því hafði ríkisvaldið verið skilgreint sem evangelískt lúterskt og þess því krafist af þjóðinni að hún tilheyrði þeirri trú,“ bendir Hjalti á.
Hjalti Hugason
„Í rannsókninni kannaði ég það hvernig trúfrelsi og þjóðkirkjuskipan komst á hér á landi í kjölfar þess að stjórnarskráin 1874 gekk í gildi.“
„Á 20. öld greindist þjóðkirkjan stöðugt meira frá ríkinu í stofnunarlegu tilliti og öðlaðist aukið sjálfstæði. Nú er hún skilgreind sem sjálfstætt trúfélag í stjórnarskrárbundnum tengslum við ríkisvaldið,“ bætir hann við.
Hjalti segir að niðurstöður rannsóknar hans sýni að ákvæði stjórnarskrárinnar byggist ekki á trúarpólitík heldur sé það yfirlýsing um að ríkisvaldið skuli styðja sérstaklega þá trúarhefð sem meirihluti þjóðarinnar tilheyrir. „Rannsóknin sýnir einnig að trúfrelsið hér á landi einkennist af víðtæku frelsi til að iðka og tjá trú. Þetta helst í hendur við almenna þróun lýðræðis og mannréttinda,“ segir Hjalti enn fremur.
Hann segir rannsóknina varpa ljósi á það hvernig íslenskt samfélag steig inn í nútímann í trúarsögulegum efnum. „Rannsóknin hefur því gildi fyrir rannsóknir á nútímavæðingu. Þá nýtast niðurstöðurnar einnig við þá endurskoðun á stjórnarskránni sem nú stendur yfir ef vilji er til þess að nýta þær,“ segir Hjalti að lokum.