Snæbjörn Pálsson, dósent við Líf- og umhverfisvísindadeild
Fuglar himinsins hafa löngum vakið athygli manna fyrir fegurð og ekki síður hitt, að sigrast, að því er virðist, um stund á þyngdaraflinu. Vorboðinn ljúfi! fuglinn trúr, sem fer með fjaðrabliki háa vegaleysu, í sumardal að kveða kvæðin þín, orti þjóðskáldið Jónas Hallgrímsson en hann skoðaði líka fugla með augum fræðimannsins. Á námsárunum skrifaði hann og þýddi greinar um náttúruvísindi og hélt hinn 7. febrúar árið 1835 fyrirlestur um fugla fyrir landa sína í Kaupmannahöfn. Í kjölfar hans siglir nú vísindamaðurinn Snæbjörn Pálsson sem hefur mikinn áhuga á sérkennum íslenskra fugla.
Snæbjörn Pálsson
„Rannsóknin mín snýst um mat á þróunarlegri sérstöðu nokkurra deilitegunda fugla á Íslandi“
„Rannsóknin mín snýst um mat á þróunarlegri sérstöðu nokkurra deilitegunda fugla á Íslandi,“ segir Snæbjörn Pálsson sem er sérfræðingur í stofnlíffræði, þróunarfræði og stofnerfðafræði. Hann skoðar nú, ásamt Julien Amouret, doktorsnema við skólann, aðgreiningu einstaklinga innan tiltekinna fuglategunda hér, hvað varðar erfðaefni og útlit, frá öðrum deilitegundum innan sömu tegundar annars staðar.
Deilitegundarhugtakið er notað þegar einstaklingar sömu tegundar eru það ólíkir að ástæða þykir til að skipta henni í mismunandi undirtegundir. Erfðafræðileg aðgreining slíkra hópa getur hafa orðið hvort sem er vegna ólíkra umhverfisskilyrða eða þess að þeir hafa lengi verið aðgreindir landfræðilega.
Spurningin sem þeir Snæbjörn og Julien leita svara við er hvort aðgreining deilitegundanna á Íslandi endurspegli slíka sögulega æxlunarlega einangrun stofna innan Evrópu eða hraða afbrigðamyndun sem væri þá knúin áfram af umhverfisskilyrðum og náttúrulegu vali eða jafnvel komin til vegna tilviljunarkenndra áhrifa sem búast má við í litlum stofnum.
„Íslenskt lífríki einkennist af tegundafæð og nánast allar tegundir hafa numið hér land eftir síðasta kuldaskeið, fyrir um tíu þúsund árum,“ segir Snæbjörn. „Fuglar á Íslandi hafa nokkra sérstöðu meðal tegunda hér á landi því að óvenjumikið er um deilitegundir sem eru bundnar við Ísland.“
Snæbjörn segir að fyrstu niðurstöður úr rannsókninni bendi til nýlegrar aðgreiningar t.d. meðal íslenskra auðnutittlinga frá öðrum deilitegundum og jafnvel blöndunar milli tegunda. „Það hefur komið í ljós að auðnutittlingar eru ekki aðeins mjög breytilegir í útliti heldur er erfðaefni þeirra líka mjög breytilegt.“
Snæbjörn segir að rannsókn þeirra Juliens geti skipt máli við náttúruvernd en einnig varpi hún ljósi á myndun afbrigða og líffræðilegs fjölbreytileika. „Rannsóknin er einnig innlegg í sögulega líflandafræði fugla og þekkingu á uppruna tegunda á Íslandi.“