Ármann Jakobsson, prófessor í íslensku- og menningardeild
Mörg illmenni kvikmyndanna og bókmenntanna eru ekki einungis illa eygð og ófrýnileg og klædd af einstakri ósmekkvísi, heldur eru þau gjarnan fötluð til að undirstrika vondan ásetning. Dægurmenning á stóran þátt í að skapa og viðhalda staðalímyndum um fatlað fólk og er því mikilvæg heimild um viðtekin viðhorf til fólks sem er fatlað.
Ármann Jakobsson
„Fötluð manneskja er ekki jafn stórkostlega öðruvísi, jafn framandi og fötluðu illmennin í sögunum gefa til kynna. Það er rangt að flokka fólk í fatlað og ófatlað."
Undanfarin misseri hafa Ármann Jakobsson, prófessor í íslensku- og menningardeild og Hanna Björg Sigurjónsdóttir, lektor í fötlunarfræði unnið að því að greina stöðu og ímyndir fatlaðs fólks í dægurmenningu. Pæling þeirra afhjúpa okkur mennina að því marki að við virðumst flétta auðveldlega saman fötlun og illt innræti.
Í rannsóknum sínum hefur Ármann Jakobsson bent á að einn frægasti krypplingur allra tíma, Ríkharður III, hafi ekki fengið kryppuna sína fyrr en í leikriti Shakespeares. Varhugavert innræti hans dugði ekki til, það varð að gera mannvonskuna sýnilega hið ytra með einhverju lagi.
„Hið fatlaða illmenni er ekki aðeins illmenni. Það er í raun skrímsli. Það er afskræmd, ófullkomin, brengluð mannvera og fötlunin er birtingarform þess," segir Ármann. Hann hefur bent á að líkamleg fötlun óþokka sé algeng í James Bond myndunum og þaðan er handalausi maðurinn runninn. „En það þýðir ekkert að vera reið við handalausa illmennið úr Bond-myndinni því að við bjuggum það sjálf til úr ótta okkar og vanmætti, gagnvart hugmyndinni um fötlun. Sá ótti getur líka verið lamandi, ekkert síður en fötlunin sjálf," segir Ármann, og svo bætir hann við:
„Fötluð manneskja er ekki jafn stórkostlega öðruvísi, jafn framandi og fötluðu illmennin í sögunum gefa til kynna. Það er rangt að flokka fólk í fatlað og ófatlað. Kannski er nær að spyrja alla: Hver er þín fötlun?