Rannveig Magnúsdóttir, doktorsnemi við Líf- og umhverfisvísindadeild
Minkurinn er rándýr af marðarætt og virðist spjara sig nokkuð vel í íslenskri náttúru þótt almennt sé hann afar illa liðinn og flokkaður sem meindýr. Minkurinn, sem er upprunninn frá Norður-Ameríku, nam hér land upp úr 1931 en það ár var hann fyrst fluttur hingað vegna loðdýraræktar. Þetta harðgerða dýr slapp hins vegar fljótlega úr búrum sínum og hefur dreifst býsna hratt um landið.
„Minkurinn hefur verið hluti af íslensku lífríki í næstum 80 ár og útbreiðsla ýmissa tegunda hefur minnkað eða breyst vegna þessa nýja afræningja. Þótt minkur valdi alltaf usla af og til þá eru sem betur fer fáar tegundir sem hafa orðið fyrir miklum skaða vegna hans eingöngu,“ segir Rannveig Magnúsdóttir, doktorsnemi í líffræði, sem vinnur nú að rannsóknum á þessum óæskilega landnema.
Rannveig Magnúsdóttir
„Minkurinn hefur verið hluti af íslensku lífríki í næstum 80 ár og útbreiðsla ýmissa tegunda hefur minnkað eða breyst vegna þessa nýja afræningja. Þótt minkur valdi alltaf usla af og til þá eru sem betur fer fáar tegundir sem hafa orðið fyrir miklum skaða vegna hans eingöngu,“
Miklar sögur fara af grimmd minksins en Rannveig segir það mikinn misskilning að minkurinn drepi alltaf sér til skemmtunar. „Minkar eru greindari en kettir og staðbundnir minkar fara yfirleitt vel með auðlindir á sínum heimasvæðum en þegar ungur og vitlaus aðkomuminkur kemst í stórt fuglavarp getur hann stundum valdið miklum skaða á stuttum tíma. Svona hegðun þekkist hjá mjög mörgum tegundum. Þegar læðurnar gjóta í maí geta þær ekki farið frá hvolpum sínum því þá deyja þeir úr kulda. Þess vegna er nauðsynlegt að þær hafi safnað nægum matarbirgðum í bæli sín svo þær þurfi ekki að fara út að veiða meðan hvolparnir eru litlir.“
„Kveikjan að rannsókninni var sú að samstarfsfélagar mínir á Náttúrustofu Vesturlands sýndu fram á hrun í minkastofninum á Snæfellsnesi frá árinu 2002 til ársins 2006. Á sama tíma og minkum fækkaði varð hrun í ýmsum sjávardýrastofnum eins og sandsílis- og hörpudisksstofninum ásamt varpbresti hjá lunda og kríu,“ segir Rannveig.
„Ég stundaði lundarannsóknir í Vestmannaeyjum sumarið 2006 og horfði upp á gífurlegan pysjudauða og fannst áhugavert að tengja hann við minkarannsóknir. Minkurinn er ósérhæfður í fæðuvali og ég nota hann sem tæki til að meta breytingar í íslensku vistkerfi.“
Rannveig segir að komnar séu ýmsar niðurstöður þótt hún sé enn að vinna úr gögnunum. „Niðurstöðurnar eru að mestu í samræmi við fyrrnefnt hrun í sjávardýrastofnum,“ segir hún og bendir á að við hrun í sandsílisstofninum hafi orðið hrun í sjófuglastofnum
og að sömu öfl hafi ef til vill leitt til þess að minkastofninn hafi fengið á sig þung högg.
„Gögnin sem notuð eru í verkefninu eru einstæð því þau ná langt aftur í tímann og um mörg dýr er að ræða. Þetta gefur rannsókninni mikið gildi og er einn kubbur í púsluspilið til að svara spurningum um áhrif loftslagsbreytinga á íslenskt lífríki.“
Leiðbeinendur: Árni Einarsson, gestaprófessor við Líf- og umhverfisvísindadeild, og David W. Macdonald, prófessor við Oxford-háskóla. Páll Hersteinsson, prófessor við Líf- og umhverfisvísindadeild, var leiðbeinandi Rannveigar til dauðadags.