Guðlaugur Jóhannesson, doktor í stjarneðlisfræði
Raunvísindastofnun háskólans og Stanford-háskóli eiga í samstarfi um þróun á líkani af Vetrarbrautinni sem notað verður við úrvinnslu gagna úr Fermi-gervitunglinu en það er rekið af Geimferðastofnun Bandaríkjanna, NASA. Verkefnisstjóri á Íslandi er Guðlaugur Jóhannesson sem hefur unnið að hliðstæðum rannsóknum við Stanford-háskóla undanfarin þrjú ár og verið virkur þátttakandi í Fermi-rannsóknarverkefninu. Mikill fengur er fyrir Raunvísindastofnun og Háskóla Íslands að þessu samstarfi sem efla mun enn frekar rannsóknir í stjarnvísindum á Íslandi.
Guðlaugur Jóhannesson
„Fermi-tunglinu var skotið á loft í júní 2008 og hefur frá þeim tíma aukið gríðarlega við þekkingu okkar á háorkugeislun utan úr geimnum. Á fyrstu mánuðum mælinganna fann tunglið til dæmis 16 áður óþekktar tifstjörnur og hefur síðan gert fjölda annarra uppgötvana.“
„Fermi-tunglinu var skotið á loft í júní 2008 og hefur frá þeim tíma aukið gríðarlega við þekkingu okkar á háorkugeislun utan úr geimnum, segir Guðlaugur. „Á fyrstu mánuðum mælinganna fann tunglið til dæmis 16 áður óþekktar tifstjörnur og hefur síðan gert fjölda annarra uppgötvana.“ Tímaritið Science taldi þessa niðurstöður Fermi-gervitunglsins á meðal stærstu uppgötvana ársins 2009.
Í Fermi-gervitunglinu eru tvö mælitæki, stór sjónauki sem næmur er fyrir háorku gammageislun og minni sjónauki sem næmur er fyrir röntgengeislun og lágorkugamma-geislun. „Stóri sjónaukinn er aðalmælitæki Fermigervitunglsins og saman skanna þessi tæki alla himinhvelfinguna á þriggja tíma fresti,“ segir Guðlaugur.
Guðlaugur segir að alþjóðlegur hópur um 400 vísindamanna vinni að Fermi-rannsóknarverkefninu og þeir komi frá meira en tíu þjóðlöndum. „Þetta er stórt alþjóðlegt samstarf með fólk í flestum tímabeltum,“ segir Guðlaugur. „Samskipti fara fram á Internetinu og margir fjarfundir eru í hverri viku. Erfitt er að tímasetja fundina svo að henti öllum svo að margir þurfa að vakna snemma og aðrir að vaka fram eftir til að sækja fundina.“
Verkefnið er að mestu leyti fjármagnað af NASA og Orkumálaráðuneyti Bandaríkjanna en einnig taka virtar stofnanir í Frakklandi, Ítalíu, Japan og Svíþjóð stóran þátt í því. Nú þegar hafa niðurstöður mælinganna verið birtar í yfir 100 ritrýndum greinum í virtum tímaritum, meðal annars í Science og Nature. Gangi allt að óskum mun gervitunglið halda áfram mælingum næstu átta árin.
Guðlaugur Jóhannesson útskrifaðist með doktorspróf í stjarneðlisfræði frá Háskóla Íslands árið 2006 undir handleiðslu Gunnlaugs Björnssonar og Einars H. Guðmundssonar og var það fyrsta doktorsprófið í stjarneðlisfræði frá skólanum. Eftir útskrift starfaði Guðlaugur sem sérfræðingur á Raunvísindastofnun háskólans í eitt ár þar til hann gekk til liðs við Fermi-rannsóknarverkefnið við Stanford-háskóla sumarið 2007.