Hrefna Friðriksdóttir, dósent í fjölskyldu- og erfðarétti við Lagadeild
Ýmsar spurningar hafa vaknað um stöðu fólks í hjúskap í kjölfar bankahruns og fjármálakreppu. Hrefna Friðriksdóttir, dósent í fjölskyldu- og erfðarétti við Lagadeild Háskóla Íslands, svarar aðkallandi spurningum í rannsókn sinni Hjúskapur og hrun: Ábyrgð, áhrif og afleiðingar.
Hrefna Friðriksdóttir
Sumum kemur eflaust á óvart að hrunið virðist ekki hafa haft mikil áhrif á skilnaðartíðni. Hins vegar hefur fjöldi kaupmála aukist á árunum 2007-2009.
Hrefna segist hafa lært að fólk viti lítið um grunnreglur hjúskaparréttar varðandi fjármál hjóna og fannst henni umræða í kjölfar hrunsins hafa borið þess nokkur merki. „Því hefur verið kastað fram að hjón beri sameiginlega ábyrgð í ríkari mæli en telja má að lög geri ráð fyrir eða að hjúskapur hafi jafnvel minni áhrif en lögin mæla fyrir um.“
Hrefna segir ýmislegt áhugavert hafa komið í ljós. Fyrst má nefna að hjónavígslum fækkaði í kjölfar efnahagshrunsins. Ástæðan getur verið sú að pör hafi tekið upplýsta afstöðu um að hjúskapur henti þeim ekki við núverandi aðstæður. Einnig getur verið að kostnaður tengdur stofnun hjúskapar og verri fjárhagsstaða komi í veg fyrir að fólk gifti sig, án þess að tekin sé afstaða til þess hvort það njóti betri eða lakari verndar í fjölskyldulífinu.
Sumum kemur eflaust á óvart að hrunið virðist ekki hafa haft mikil áhrif á skilnaðartíðni. Hins vegar hefur fjöldi kaupmála aukist á árunum 2007-2009. Að sögn Hrefnu gefur það ákveðnar vísbendingar sem spennandi væri að skoða nánar. „Aukningin gæti bent til þess að grunur hafi vaknað hjá einhverjum um aðsteðjandi vanda eða einhverjir hafi freistast til að forða eignum undan aðför skuldainnheimtumanna. Enn sem komið er virðist ekki hafa reynt á það fyrir dómstólum hvort kaupmálar gerðir í tengslum við hrunið séu riftanlegir, en það mun hugsanlega koma í ljós á næstu árum.“
Hrefna segir það hafa vakið athygli að dómstólum virtust ekki hafa borist mörg ágreiningsmál um eignarhald eða ábyrgð á skuldum eða um ógildi fjárskiptasamninga. Hins vegar er augljóst að eignasöfnun var talsverð fyrir hrun og þá tókst nokkur fjöldi á hendur verulegar fjárskuldbindingar. Í ljósi óvissu um eigna- og skuldastöðu mætti gera ráð fyrir að reynt hefði á ýmis atriði í samskiptum hjóna innbyrðis og í samskiptum við kröfuhafa hvors um sig.
Að lokum segir Hrefna að enn og aftur hafi það verið staðfest sem reynslan hefur kennt henni. Grunnreglur um fjármál hjóna og áhrif þeirra koma fólki í opna skjöldu og eru aðrar en margir búast við.