Árni Kristmundsson, fisksjúkdómafræðingur við Tilraunastöð HÍ í meinafræði að Keldum
„Þetta er ekkert einfalt mál og því afskaplega mikil áskorun,“ segir Árni Kristmundsson, fisksjúkdómafræðingur og forystumaður rannsóknar um hrun á stofni hörpuskeljar í Breiðafirði. Hann starfar við Tilraunastöð Háskóla Íslands í meinafræði að Keldum.
„Hörpuskelin er nytjastofn og gríðarlega mikilvæg tekjulind fyrir smærri byggðarlög á svæðinu, t.d. Stykkishólm. Þetta var bara áfall,“ segir Árni en frá árinu 2004 hafa allar veiðar verið lagðar af vegna hrunsins. Árið 2002 hófust umfangsmiklar sjúkdómsrannsóknir að Keldum sem var ætlað að kanna mögulegan þátt sjúkdóma í hruni stofnsins, sem fór niður í 10% af meðalstærð áranna á undan.
Árni Kristmundsson
Auk skelja við Ísland voru sýni rannsökuð úr náskyldum tegundum hörpuskelja við Skotland og Færeyjar. Sú viðbótarrannsókn sýndi fram á tilvist sama sníkjudýrs og eru þær upplýsingar mikilvæg viðbót um útbreiðslusvæði og áhrif sníkjudýrsins.
Niðurstöðurnar hafa leitt í ljós tvær áður óþekktar tegundir einfruma sníkjudýra. Annað þessara sníkjudýra virðist eiga stóran þátt í hruni stofnsins og er, eins og Árni kallar það, „mjög sérstakt kvikindi sem er ekki líkt neinu öðru sníkjudýri sem finnst í skeldýrum annars staðar í heiminum. Sníkjudýrið fer inn í vöðvafrumur og drepur þær og veldur vöðvaeyðingu. Mikið af dauðum skeljum fannst og menn tóku eftir að vöðvinn í skelinni var orðinn ljótur og rýr.“
Auk skelja við Ísland voru sýni rannsökuð úr náskyldum tegundum hörpuskelja við Skotland og Færeyjar. Sú viðbótarrannsókn sýndi fram á tilvist sama sníkjudýrs og eru þær upplýsingar mikilvæg viðbót um útbreiðslusvæði og áhrif sníkjudýrsins.
Nýverið voru birtar greinar í erlendu vísindatímariti þar sem þessum nýju tegundum sníkjudýra er lýst. Einnig hafa rannsóknirnar verið kynntar á ráðstefnum og fundum innanlands sem utan.
Sýkingarnar hafa verið á undanhaldi frá árunum 2007 og 2008. Eitthvað verður þó í að veiðar verði aftur leyfðar því að „þegar stofn fer svona ofsalega langt niður á hann gríðarlega erfitt með að ná sér á strik aftur,“ segir Árni. Við upphaf rannsóknarinnar var gerður samningur til tíu ára við sjávarútvegsráðuneytið sem tryggði fé til verkefnisins. Sá samningur er senn á enda en þar sem rannsókninni er ekki lokið er næsta skref að afla fjár til frekari rannsókna.