Bergljót Magnadóttir, sérfræðingur að Keldum og Birkir Þór Bragason, líffræðingur að Keldum
Þorskurinn er okkur afar verðmætur fiskur og því er freistandi að hefja eldi á honum í stórum stíl. Það er hins vegar flókið sökum ákveðins galla í ónæmiskerfi tegundarinnar. Menn og laxar mynda öflugt mótefnasvar í kjölfar bólusetningar, sem ver þá gegn sjúkdómum, en þennan eiginleika vantar hjá þorskinum.
Bergljót Magnadóttir, sérfræðingur að Keldum, hefur helgað stærstan part starfsævinnar rannsóknum á ónæmiskerfi þorsksins með það fyrir augum að gera eldi á honum arðbærara.
„Við erum núna að rannsaka hvernig ónæmiskerfið hjá þorski þroskast og hvaða áhrif breytingar á fóðrun og öðrum eldisþáttum hafa á ónæmiskerfi þorsklirfa,“ segir Bergljót, sem vinnur að þessum rannsóknum ásamt Birki Þór Bragasyni, líffræðingi að Keldum.
„Afföll í lirfueldi þorsks eru mikil og við bestu eldisaðstæður ná aðeins um 20 til 30% af lirfunum fullum þroska. Ýmsar ástæður liggja að baki, m.a. sýkingar. Kveikjan að þessu verkefni var leit að svokölluðum heilsuvísum, sem nýta mætti við mat á aðstæðum í lirfueldi,“ segir Bergljót.
Birkir Þór Bragason og Bergljót Magnadóttir
„Við erum núna að rannsaka hvernig ónæmiskerfið hjá þorski þroskast og hvaða áhrif breytingar á fóðrun og öðrum eldisþáttum hafa á ónæmiskerfi þorsklirfa.“
Að sögn Bergljótar getur heilsuvísir verið einhver ónæmisþáttur, bráðaprótín eða hormón sem eykst eða minnkar marktækt, t.d. í blóði þorsksins, þegar streita, sjúkdómar eða annað hafa neikvæð áhrif á hann.
Hún segir að vísindamenn við Háskóla Íslands að Keldum hafi áður sýnt að ónæmiskerfi þorsks sé ekki fullþroskað fyrr en 8 til 12 vikum eftir klak. „Sjúkdómsvarnir þorskseiða byggjast á ósérvirkum ónæmisþáttum eins og bakteríu- eða veiruhindrandi efnum, átfrumum og fleiru, en ekki beinni mótefnasvörun eins og þekkt er í mönnum og laxfiskum,“ segir Bergljót. „Það hefur þó verið sýnt að með breytilegri fóðrun eða meðhöndlun með ónæmisörvun má hafa áhrif á ákveðna ónæmisþætti á fyrsta aldursskeiði þorsklirfanna,“ segir hún.
„Við höfum þegar kannað tjáningu svokallaðra pentraxína í vefjum þorsklirfa á fyrstu fjórum vikum eftir klak en pentraxín eru þekktir heilsuvísar í spendýrum og ýmsum fiskum. Frekari mælingar á fleiri þáttum eru í deiglunni og munu þær ná yfir lengra tímabil. Niðurstöðurnar hafa hingað til m.a. sýnt að í þorski eru pentraxínin sennilega ekki gagnlegir heilsuvísar en annar þáttur, transferrín, gæti verið líklegur heilsuvísir sem gæti nýst okkur betur við að vinna á sýkingum í þorsklirfum.“
Bergljót segir að með betri þekkingu á ónæmiskerfi þorsklirfa, ekki síst á því hvernig það bregst við breytilegri fóðrun og annarri meðhöndlun, sé vonast til að stærri hluti lirfanna lifi og þannig sé hægt að bæta afköst og hagkvæmni lirfueldis. „Um leið fáum við mikilvægar grunnupplýsingar um hlutverk ónæmiskerfisins í þroska lífvera.“