María J. Gunnarsdóttir, sérfræðingur á Vatnaverkfræðistofu Umhverfis- og byggingarverkfræðideildar
„Rannsóknir mínar eru um heilnæmi neysluvatns, hverjir helstu áhættuþættirnir eru og hvernig hægt er að tryggja að vatn mengist ekki,“ segir María J. Gunnarsdóttir, sérfræðingur á Vatnaverkfræðistofu Umhverfis- og byggingarverkfræðideildar. Hún hefur rannsakað hvernig eigi að tryggja heilnæmi neysluvatns frá ýmsum hliðum. Sem dæmi má nefna áhrif fyrirbyggjandi eftirlits á vatnsgæði og heilbrigði, greiningu á náttúrulegu gildi efna í grunnvatni, hvernig íslenskar vatnsveitur uppfylla kröfur um neysluvatnsgæði, og hvernig hægt er að útfæra mengunarvarnir neysluvatns í lögum og stjórnsýslu.
Starfsmenn heilbrigðiseftirlits sveitarfélaga taka reglulega sýni af neysluvatni og mæla hvort þar sé nokkuð sem spillt getur gæðum þess. Þetta er gert í samræmi við neysluvatnsreglugerð og er mjög mikilvægt. María segir ekki síður mikilvægt að vatnsveitur sinni kerfisbundnu fyrirbyggjandi eftirliti, svonefndu innra eftirliti og aðgerðum til að tryggja að vatnið mengist ekki, eins og þeim hefur verið skylt að gera samkvæmt lögum síðan 1995. Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin hefur mælt með slíku eftirliti í sínum leiðbeiningum síðan 2004 svonefndu „Water Safety Plan“ og hefur slíkt innra eftirlit mjög verið að ryðja sér til rúms erlendis. Rannsókn Maríu hefur leitt í ljós að vatnsveitur sem ekki hafa innra eftirlit eru nær fjórum sinnum líklegri til að fá sýni sem ekki uppfylla neysluvatnsreglugerð um gæði en þær sem hafa slíkt eftirlit. „Einnig kom í ljós að á svæðum þar sem vatnsveitur hafa innra eftirlit eru 14% færri tilvik af niðurgangi skráð hjá heilsugæslustöðvum.“
María J. Gunnarsdóttir
„Rannsóknir mínar eru um heilnæmi neysluvatns, hverjir helstu áhættuþættirnir eru og hvernig hægt er að tryggja að vatn mengist ekki.“
Vitneskja um náttúrulegt efnainnihald í grunnvatni er mikilvæg fyrir rekstur vatnsveitna. „Slík vitneskja gefur vísbendingu um mengun vatns löngu áður en vatnið verður óhæft til neyslu og því hægt að grípa til aðgerða. Rannsókn á heildarefnagreiningum á 79 grunnvatnsgeymum vatnsveitna sýndi að í 11 af 37 rannsóknarþáttum er munur á innihaldi eftir jarðfræði. Samanburður við 60 grunnvatnsgeyma í Evrópu sýnir mun minna magn af þungmálmum í grunnvatni hér á landi en þar,“ segir María.
Vatnaverkfræðistofa hefur unnið að greiningu á lagaumhverfi og stjórnsýslu á Íslandi sem á að tryggja heilnæmi neysluvatns. Hún leiddi í ljós að ramminn er að mestu til staðar en ýmislegt kemur í ljós sem betur má fara í framkvæmd. „Þar má nefna upplýsingagjöf til neytenda um vatnsgæði, í eftirliti og úttektum á framkvæmd innra eftirlits vatnsveitna og í skráningu og eftirfylgni á frávikum og vatnsbornum faröldrum.“
María tekur þátt í Evrópuverkefninu AQUAVALENS ásamt Sigurði Magnúsi Garðarssyni, prófessor við Umhverfis- og byggingarverkfræðideild, og stýrir einum vinnupakkanum af fimmtán. Verkefnið er styrkt af sjöundu rammaáætlun Evrópusambandsins. „Megintilgangur þessa 1,4 milljarða króna verkefnis er að auka öryggi neysluvatns í Evrópu með því að þróa nýja tækni til að greina sjúkdómsvaldandi örveru fljótar og öruggar en áður hefur verið. Hlutverk Vatnaverkfræðistofu HÍ er að skoða hvort vatnsgæði verði betri með nýrri tækni og gera leiðbeiningar um hvernig best er að aðlaga nýja tækni að núverandi starfsemi vatnsveitna,“ segir María að endingu.