„Markmiðið með rannsókninni er að svara því hvort kvóti sé eign í skilningi íslensku stjórnarskrárinnar og hvort grundvöllur kvótakerfisins stangist á við ákvæði stjórnarskrárinnar um jafnræði og atvinnufrelsi.“
Þetta segir Helgi Áss Grétarsson, sérfræðingur í fiskveiðistjórnkerfum við Lagastofnun Háskóla Íslands.
Það hafa vaknað spurningar um hvort íslensk fiskveiðistjórn sé réttlát og hver sé eignarréttarleg staða aflaheimilda eða kvóta. Þessum álitaefnum verður að svara á grundvelli staðreynda og þekkingar en ekki ígrunda þau út frá fyrirfram ákveðnum hugmyndum eða forsendum. Mitt starf hefur hingað til falist í að afla staðreynda og upplýsinga um þróun íslenskrar fiskveiðistjórnar,“ segir Helgi.
„Fiskar í sjó eru óeignarhæf verðmæti en mynda sem heild auðlind sem er takmörkuð. Sú regla er forn og gamalgróin að allir megi stunda fiskveiðar í atvinnuskyni en í nútímanum gengur slík skipan vart upp vegna getu manna til að veiða ikið aflamagn.
Helgi Áss Grétarsson, sérfræðingur við Lagastofnun Háskóla Íslands
Það hafa vaknað spurningar um hvort íslensk fiskveiðistjórn sé réttlát og hver sé eignarréttarleg staða aflaheimilda eða kvóta. Þessum álitaefnum verður að svara á grundvelli staðreynda og þekkingar en ekki ígrunda þau út frá fyrirfram ákveðnum hugmyndum eða forsendum.
Það er því eðlilegt að ríkisvaldið grípi inn í og komi á fiskveiðistjórnkerfi sem auki líkur á að auðlindin sé nýtt með skynsamlegum og sjálfbærum hætti.“ Upptaka slíks kerfis er að mati Helga bylting í lagalegum skilningi.
„Þessi bylting hefur í för með sér margvíslegar samfélagslegar breytingar sem eðlilegt er að ágreiningur sé um í lýðræðissamfélagi. Lagaleg álitaefni um eignarrétt, jafnræði og atvinnufrelsi verða því knýjandi. Mikilvægt er að þeim álitaefnum sé svarað á traustum forsendum og grundvallist á öllum tiltækum og haldbærum gögnum.“
Í fræðilegri umræðu sem og hinni opinberu hefur að mati Helga verið misbrestur á að ályktanir manna byggist á traustum þekkingarlegum grundvelli. „Tilgangurinn með rannsókninni er að greina hina lagalegu þróun íslenska fiskveiðistjórnkerfisins og varpa ljósi á stjórnskipuleg álitaefni á grundvelli haldbærra forsendna um íslenska fiskveiðistjórnkerfið sem og fiskveiðistjórnkerfi annarra ríkja.
Þegar öflun upplýsinga er traust aukast líkur á að lagalegar ályktanir um stöðu fiskveiðiréttinda og fiskveiðistjórnkerfa séu reistar á málefnalegum og rökrænum grundvelli.“