Ármann Jakobsson, prófessor við Íslensku- og menningardeild
Draumar eru afgerandi þáttur í Íslendingasögum enda hafa þeir forspárgildi og vekja oft með lesanda grun um að ógæfan sé á næsta leiti. Þar eiga draugar líka til að spretta upp af bókfellinu eins og í Grettissögu þar sem hinn breiðleiti og skammleiti, rauðhærði og freknótti Grettir glímir við drauginn Glám og hefur betur en situr uppi með ævarandi myrkfælni í sigurlaun.
Ármann Jakobsson, prófessor í bókmenntum fyrri alda, tekst þessa dagana á við yfirnáttúruna á Íslandi á miðöldum og reynir að skoða hvernig hið yfirnáttúrulega birtist og er skilgreint á þeim tíma á Íslandi. Sjálfsagt má segja að Ármann eigi því hálfpartinn í höggi við Glám en vissulega með öðrum formerkjum en Grettir.
Ármann er með afkastamestu vísindamönnum landsins þegar litið er til bókmennta miðalda. Þegar hann ræðir verkefni sitt segist hann fást við birtingarmyndir hins yfirnáttúrulega í ýmsum miðaldatextum, s.s. Íslendingasögum, Sturlungu, biskupasögum, Snorra-Eddu, eddukvæðum og fornaldarsögum. „Megináherslan í verkefninu er annars vegar á skilgreiningu og flokkun hins yfirnáttúrulega, hvaða hugtök eru notuð og hvað þau merkja, og hins vegar á reynslu einstaklinganna og aðgang þeirra að hinu annarlega og annarsheimslega,“ segir Ármann.
Ármann Jakobsson
Ármann tekst þessa dagana á við yfirnáttúruna á Íslandi á miðöldum og reynir að skoða hvernig hið yfirnáttúrulega birtist og er skilgreint á þeim tíma á Íslandi.
Í rannsóknunum beinir Ármann athyglinni að því sem honum er einna kærast, að tungumálinu sjálfu og hugsuninni. „Fengist verður við ýmsar tegundir yfirnáttúru og yfirnáttúrulegrar reynslu,“ segir hann og á þar öðru fremur við annarsheimsvættir,
galdra, kraftaverk og drauma sem hann skoðar í samhengi við kynferði, tímahugtakið og samfélagið.
Ármann segir rannsókn sína hluta samstarfsverkefnis fjögurra vísindamanna við Háskóla Íslands og eins í Harvard, auk stórs hóps doktorsnema og meistaranema. Þeir höfðu allir áður beint sjónum sínum að yfirnáttúrulegum atburðum frá mjög fjölbreyttu sjónarhorni en þeir sameina nú kraftana. „Sjálfur hef ég fengist talsvert við skilgreiningar á hinu yfirnáttúrulega seinustu árin og þá meðal annars horft á orðanotkun í tengslum við hið yfirnáttúrulega,“ segir Ármann.
Hann hefur þegar birt greinar um þennan part rannsókna sinna í virtum tímaritum eins og Saga- Book og Journal of English and Germanic Philology. Greinarnar hafa vakið nokkra athygli innan fræðasviðsins.
Um gildi stóru rannsóknarinnar segir Ármann þetta: „Það er fullsnemmt að velta fyrir sér gildinu en að mínu mati skiptir öllu að nálgast fyrirbæri eins og yfirnáttúrulega reynslu á nýstárlegan hátt og reyna að fjarlægjast þær fræðilegu hefðir sem sköpuðust á 17. og 18. öld. Ég held að hin tvöfalda áhersla í þessu verkefni, á reynsluna annars vegar og hins vegar hugtakaforðann og skilninginn, geti þjónað þeim tilgangi mjög vel.“