„Stór hluti rannsókna minna í heimspeki hverfist með einum eða öðrum hætti um femíníska nálgun, hvort sem í hlut á greining á einstökum viðfangsefnum eða söguleg túlkun,“ segir Sigríður Þorgeirsdóttir, prófessor í heimspeki sem er fræðigrein í stöðugri samræðu við eigin hefð segir hún.
Heimspekiiðkun felst að drjúgum hluta í greiningu hugtaka sem eiga sér langa forsögu og djúpar rætur í fyrri kenningum,“ bætir hún við. „Saga vestrænnar heimspeki hefur lengst af verið saga „evrópskra, hvítra karla.“ Það er því ekki nema von að spurt sé hvað megi sækja í hefð sem gefur sér iðulega ákveðnar hugmyndir um karla, leggur þær til grundvallar alhæfingum um „manninn“ og talar út frá því niður til kvenna. Sömuleiðis hafa „ó-hvítir“ heimspekingar bent á hversu „hvít“ hin vestræna heimspekihefð er og oft gegnsýrð fordómum um „ó-hvíta.“ Algeng varnarviðbrögð við svona gagnrýni eru að ekki megi gagnrýna spekinga hefðarinnar of hart. Þeir voru börn síns tíma. Það má til sanns vegar færa upp að vissu marki. Við verðum hins vegar að gera okkur grein fyrir þessum sögulegu og menningarlegu fordómum og leitast við að uppræta þá að því leyti sem þeir lita hugmyndir okkar enn þann dag í dag.
Fyrstu kynslóðir femínískra heimspekinga gerðu upp við þessa hefð með því að afhjúpa karlrembuna í henni. Því fer þó fjarri að segja þurfi skilið við heimspekihefðina þrátt fyrir kynjaslagsíðu víða innan hennar. Femínísk heimspeki hefur því jafnframt lagt sig fram um að leita að fjölbreytilegri mannskilningi í hefðinni sjálfri. Þetta endurmat hefur m.a. grafið upp kvenheimspekinga sem höfðu „gleymst.“ Gagnrýni á sögu hugmynda hefur einnig sýnt að einnarvíddar sýn hefur iðulega einkennt túlkanir á mikilvægum hliðum kenninga. Í framhaldinu hafa verið dregnir fram þættir í kenningum heimspekinga sem geta reynst frjór jarðvegur til að hugsa viðfangsefni þeirra áfram á skapandi hátt.“
Sigríður Þorgeirsdóttir, dósent í heimspeki
„Saga vestrænnar heimspeki hefur lengst af verið saga „evrópskra, hvítra karla.“
„Rannsóknir mínar að undanförnu hafa einkennst af svona sambandi við þá hefð heimspekinnar sem ég hef einkum sérhæft mig í, en það er þýsk heimspeki, einkum heimspeki Nietzsches. Um þessar mundir er ég að rannsaka hvernig mikilvirkir kvenheimspekingar 20. aldar hafa túlkað heimspeki hans og nýtt hana sem uppsprettu fyrir fjölbreytilegar hugmyndir um manninn og samfélagið. Ég hef nýlokið við ritun greina um hvernig stjórnspekingurinn Hannah Arendt nýtir sér hugtök í heimspeki Nietzsches til að setja fram hugmyndir um manninn sem pólitíska veru og samfélagsveru. Staðreyndin er nefnilega sú að Nietzsche, sem er frægur fyrir kvenfyrirlitningu, lagði jafnframt línur fyrir breyttan skilning á manninum sem líkamlegri veru og tengslaveru. Femínískir heimspekingar hafa haldið mjög á lofti slíkum myndum af manninum til þess að andmæla einstaklingsbundnum mannskilningi hefðarinnar.
Þegar öllu er á botninn hvolft snýst málið ekki einungis um femínískan mannskilning heldur um sammannlega, auðugri sýn á alla menn, samfélag og stað okkar í náttúrunni,“ segir Sigríður.
„Ég fæst ekki einungis við þessar hugmyndir fræðilega, heldur legg mig einnig fram um að hagnýta þær. Síðastliðið ár hef ég, í samstarfi við Irmu Erlingsdóttur og Sjöfn Vilhelmsdóttur á Rannsóknastofu í kvenna- og kynjafræðum, unnið að stofnun jafnréttisskóla og rannsóknaseturs í jafnrétti og margbreytileika við Háskóla Íslands. Utanríkisráðuneytið hefur styrkt jafnréttisskólaverkefnið sem er liður í þróunarsamvinnu, en stefnt er að því að upp af því spretti jafnréttisskóli á vegum Háskóla Sameinuðu þjóðanna, líkt og Jarðhitaskóli og Sjávarútvegsskóli SÞ, sem eru starfræktir hér á landi. Fyrstu nemendur jafnréttisskólans koma til Íslands næsta haust og dvelja hér í nokkra mánuði. Markhópur skólans eru nemendur frá þróunarlöndum sem fá þjálfun í uppbyggingu jafnréttisstarfs í eigin löndum. Þeir munu öðlast fræðilega þekkingu á jafnrétti og kynnast jafnréttisstarfi hér á landi,“ segir Sigríður sem er aðili að rannsókn sem hlaut nú í febrúar einn af þremur stærstu rannsóknarstyrkjum sem veittir hafa verið hér á landi.