Rúnar Vilhjálmsson, prófessor í félagsfræði
„Umfjöllun fjölmiðla um kynferðisbrotamál hefur aukist gríðarlega á undanförnum áratug. Varla líður sá dagur að mál af því tagi séu ekki til umfjöllunar í einhverjum fjölmiðli, enda er almenningur afar áhugasamur um þessa umfjöllun og hún hefur reynst fjölmiðlunum ábatasöm,“ segir Rúnar Vilhjálmsson, prófessor í félagsfræði, sem rannsakað hefur tengsl kynferðislegrar misnotkunar í æsku og vanlíðunar á fullorðinsaldri.
Rúnar segir að samfara vaxandi fjölmiðla- umfjöllun hafi sjónir fræðimanna í auknum mæli beinst að þessu sviði. „Í umræðunni eru því miður oft settar fram fullyrðingar sem ekki eru byggðar á vísindalegum grunni eða sem stangast á við vísindalegar niðurstöður sem fyrir liggja úr erlendum rannsóknum,“ bendir hann á. Þær sýni almennt að kynferðisleg misnotkun í æsku geti haft víðtæk og langvinn áhrif á lífshlaup og líkamlega og andlega heilsu þolenda.
Rúnar Vilhjálmsson
Rúnar hefur rannsakað tengsl kynferðislegrar misnotkunar í æsku og vanlíðunar á fullorðinsaldri.
Þar sem heildstæðar rannsóknir í málaflokknum skortir hérlendis réðst Rúnar í rannsókn þar sem byggt var á þjóðskrárúrtaki 1516 Íslendinga á aldrinum 18-75 ára. Þar var m.a. kannað hvort áhrif kynferðislegrar misnotkunar væru ólík hjá kven- og karlþolendum og hvort úr þeim drægi með aldrinum. Einnig var tekið tillit til bakgrunnsþátta og margs konar erfiðra aðstæðna í æsku. „Bæði eru skoðuð möguleg bein tengsl misnotkunar í æsku við sálræna vanlíðan og einnig óbein tengsl gegnum áföll og erfiðleika sem fram koma síðar á ævinni,“ útskýrir Rúnar.
Niðurstöður Rúnars sýna að bæði karlar og konur eru þolendur og gerendur kynferðislegrar misnotkunar í æsku, en karlar eru fleiri í hópi gerenda og konur í hópi þolenda. „Misnotkunin virðist hafa langvinn áhrif á kvíða og þunglyndi hjá þolendum fram eftir fullorðinsaldri og ekki eru merki um að dragi úr þeim áhrifum með aldrinum. Hins vegar virðist draga úr reiði þolenda eftir því sem þeir eldast,“ segir Rúnar.
Hann segir enn fremur vekja athygli að sterkari tengsl séu á milli kynferðislegrar misnotkunar og þunglyndis og reiði hjá karlþolendum en kvenþolendum. „Loks benda niðurstöðurnar til að neikvæð áhrif kynferðisofbeldis í æsku stafi ekki einungis af sjálfstæðum áhrifum þessarar reynslu á líðan þolenda heldur auki reynslan einnig hættu á áföllum og erfiðleikum hjá þolendum í fjölskyldulífi, atvinnulífi og fjármálum síðar á ævinni, sem aftur bitnar á andlegri líðan,“ segir Rúnar.
Rúnar segir niðurstöðurnar gefa tilefni til endurskoðunar á lífseigum staðalmyndum um karlinn sem gerandann og konuna eða stúlkuna sem þolandann. „Þótt afleiðingar kynferðisofbeldis í æsku geti verið víðtækar og langvinnar eru þær einnig mjög ólíkar frá einum einstaklingi til annars. Staða karlþolenda gefur tilefni til sérstakra viðbragða og endurskoðunar á hefðbundnum þjónustuúrræðum sem hafa hingað til einkum beinst að þörfum og aðstæðum kvenna. Það hve erfiðlega gengur fyrir marga þolendur að komast í gegnum þessa reynslu ætti að hvetja félags- og heilbrigðisþjónustuna til að gera enn betur í þessum málaflokki,“ segir Rúnar að lokum.