Ármann Jakobsson, prófessor í Íslensku- og menningardeild
Miðaldabókmenntir okkar Íslendinga geta veitt okkur skilning á hugmyndafræði forfeðra okkar, viðhorfum þeirra og lífsgildum auk þess sem þær nálgast samtíma sinn í endurspeglun í skáldskap. Miðaldabókmenntirnar eru líka fagurfræðileg stórvirki sem kalla á rannsókn á stíl og texta, ekki bara á tilurð og varðveislu. Ármann Jakobsson, lektor í íslenskum bókmenntum fyrri alda, vinnur nú að því að gera okkur þessi bókmenntaverk aðgengilegri en nokkru sinni með það í huga að einfalda leikum og lærðum að rýna í texta þeirra.
„Engar handbækur eða yfirlitsrit eru til um íslenskar miðaldabókmenntir nema sem hluti af stærri heild bókmenntasögu. Það gæti jafnvel valdið þeim misskilningi að miðaldabókmenntir sé aðeins hægt að rannsaka með bókmenntasögulegum aðferðum. Það er öðru nær,“ segir Ármann, en hann starfar við Íslensku- og menningardeild Háskóla Íslands. Ármann vinnur nú að því að setja saman handbók eða yfirlitsrit sem bæði stúdentar, kennarar og áhugamenn um íslenskar miðaldabókmenntir geta nýtt sér við að rýna í miðaldabókmenntirnar.
„Markmið þessarar handbókar er að kynna aðferðir við textalestur miðaldabókmennta með dæmum af ýmsu tagi þar sem megináherslan er á greiningu textans bæði fagurfræðilega og sögulega, um leið og vakin er athygli á ýmsum sértækum vandamálum við rannsóknir á miðaldabókmenntum, t.d. varðandi varðveislu og menningarsögu,“ segir Ármann. „Bókin á að nýtast bæði fyrir íslenska háskólanema og almenning,“ bætir hann við.
Ármann Jakobsson
„Engar handbækur eða yfirlitsrit eru til um íslenskar miðaldabókmenntir nema sem hluti af stærri heild bókmenntasögu. Það gæti jafnvel valdið þeim misskilningi að miðaldabókmenntir sé aðeins hægt að rannsaka með bókmenntasögulegum aðferðum. Það er öðru nær,“
Ármann segir að þau yfirlitsrit sem til eru um íslenskar miðaldabókmenntir séu farin að reskjast og sum þeirra gefi ekki góða mynd af stöðu þekkingar á rannsóknarsviðinu núna. „Hverri kynslóð fræðimanna ber auk heldur skylda til að nálgast þetta efni á sinn hátt.“ Hann segir að meginmarkmið ritsins sem hann vinnur að sé að sýna þær fjölbreyttu rannsóknaraðferðir sem hægt er að nota við skoðun á miðaldabókmenntum. „Undirmarkmið er að setja fram spennandi greiningu á þeim textum sem notaðir eru sem sýnidæmi.“
Ármann segir að í bókinni verði fjallað um texta af fjölbreyttu tagi, þar á meðal Lokasennu, Martinus sögu, Færeyinga sögu, Snorra-Eddu, Möttuls sögu, Sonatorrek, Svarfdæla sögu og Lilju. „Glímt er við textana með fjölbreytilegum aðferðum. Rætt er um hugmyndir, stílbrögð, byggingu, menningarlegt samhengi og varðveislu textans. Í öllum tilvikum er reynt að setja fram nýstárlega greiningu,“ segir Ármann.
Hann segir að vísindalegt mikilvægi ritsins liggi þó aðallega í að setja á skýran hátt fram þær aðferðir sem beitt er í rannsóknum á miðaldabókmenntum og ritinu er þannig stefnt gegn þeirri algengu hugmynd að miðaldarannsóknir séu aðeins sagnfræði.