Aðalbjörg Kristbjörnsdóttir, MS í lýðheilsuvísindum, og Vilhjálmur Rafnsson, prófessor við Læknadeild
Óhætt er að segja að notkun jarðvarma til húshitunar, baða og iðnaðar á Íslandi hafi bætt mjög lífsskilyrði hérlendis á síðustu áratugum. Niðurstöður úr rannsókn Aðalbjargar Kristbjörnsdóttur lýðheilsufræðings og Vilhjálms Rafnssonar, prófessors við Læknadeild, sem nýlega birtust, benda hins vegar til þess að búseta á háhitasvæðum geti verið skaðleg heilsu manna.
„Erlendar rannsóknir hafa sýnt að fólki sem búsett er á hverasvæðum er hættara við krabbameini en öðrum, en rannsóknaniður- stöðunum ber ekki saman um hvaða krabbamein sé um að ræða. Þess vegna var komið að því að rannsaka hvernig þessu er háttað hér á landi,” útskýrir Vilhjálmur.
Vilhjálmur Rafnsson og Aðalbjörg Kristbjörnsdóttir
Niðurstöður úr rannsókn Aðalbjargar og Vilhjálmsbenda til þess að búseta á háhitasvæðum geti verið skaðleg heilsu manna.
Aðalbjörg lauk meistaraprófi í lýðheilsuvísindum vorið 2012 og í meistaraverkefni sínu rannsakaði hún hvort íbúar á háhitasvæðum, sem útsettir eru fyrir efnum úr hveragufum og vatni, ættu frekar á hættu að fá krabbamein en aðrir hópar. „Ég bar saman íbúa úr manntalinu 1981 á háhitasvæðum við íbúa lághitasvæða og blandaðra svæða, en samtals voru upplýsingar um tæplega 75 þúsund einstaklinga skoðaðar í rannsókninni,” útskýrir Aðalbjörg. Hópunum þremur var fylgt eftir frá 1981 til 2010 í Krabbameinsskránni og kannað hversu margir í hverjum hópi hefðu greinst með krabbamein á tímabilinu.
„Rannsóknin leiddi í ljós aukna áhættu á brjósta-, briskirtils- og eitilfrumukrabbameini, auk grunnfrumukrabbameins í húð, hjá íbúum á háhitasvæðunum og sömuleiðis eru vísbendingar um aukna áhættu annarra geislanæmra krabbameina. Þetta bendir til þess að fólk á háhitasvæðum eigi frekar á hættu að fá geislatengd krabbamein en aðrir,“ segir Aðalbjörg enn fremur. Hún bendir sérstaklega á að tekið hafi verið tillit til félagslegra þátta, frjósemi og reykinga, en þeir þættir virðist ekki skýra þessa auknu áhættu á krabbameinum.
Aðalbjörg og Vilhjálmur benda á að nú þurfi nákvæmari upplýsingar um hvernig fólk er útsett fyrir þeim efnum sem tengjast háhitasvæðunum svo að hægt sé að draga ákveðnar ályktanir út frá niðurstöðunum og hyggja þau á frekari rannsóknir, ef framhaldsstyrkir fást. Rannsóknin á háhitasvæðunum og krabbameinum var styrkt af Rannsóknasjóði Háskóla Íslands árið 2012.