Ástráður Eysteinsson, forseti Hugvísindasviðs og prófessor við Íslensku- og menningardeild
„Ég er að taka saman efni sem ég hef skrifað um þýðingar í áranna rás og stilla því saman í bók. Þetta eru endurskoðaðar greinar sem ég hef áður birt á ýmsum vettvangi, á íslensku eða ensku, en einnig nýtt efni, t.d. í ítarlegum inngangi þar sem horft er yfir vettvanginn,“ segir Ástráður Eysteinsson, prófessor í almennum bókmenntum, um nýja bók sem hann hefur í smíðum.
Ástráður reit fyrir allmörgum árum bókina Tvímæli sem fjallar um grunnþætti þýðinga og þýðingafræði. Nýja bókin, sem heita mun Orðaskil, er eins konar systurbók hennar en ólík að því leyti að í þeirri nýju er kafað rækilega í einstakar þýðingar. Um leið er spurt hvað þýðingar séu.
Ástráður Eysteinsson
„Ég er að taka saman efni sem ég hef skrifað um þýðingar í áranna rás og stilla því saman í bók. Þetta eru endurskoðaðar greinar sem ég hef áður birt á ýmsum vettvangi, á íslensku eða ensku, en einnig nýtt efni, t.d. í ítarlegum inngangi þar sem horft er yfir vettvanginn,“
„Ein greinin fjallar um Gerplu eftir Laxness,“ segir Ástráður, „sem þýðingu á fornum íslenskum textum, einkum Fóstbræðrasögu, og önnur fjallar um kvikmyndina Kristnihald undir Jökli sem þýðingu.“ Ljóst er af þessu að Ástráður túlkar þýðingar ekki einvörðungu sem snúning úr einu tungumáli á annað því að þarna fjallar hann um þýðingar á einu táknkerfi yfir á annað.
„Þýðingar eru í lykilhlutverki í samfélagi okkar,“ segir Ástráður. „Þetta hlutverk getur virst hversdagslegt en það er í reynd býsna flókið og merkilegt. Ég beini sjónum mínum sérstaklega að bókmenntaþýðingum en með fullri vitund um að margs konar þýðingar má finna víðs vegar og það er heillandi að rekja slóðir þeirra eins og sauma í þeirri miklu flík sem menningin er. Flestar greinarnar spretta af grundvallarspurningum um tengsl þýðinga, menningar, heimsmyndar og sögulegs gildis.“
Ástráður spyr sig í nýju bókinni um tengsl þýðinga og heimsbókmennta, um það hvaða máli skipti að eiga verk Shakespeares í íslenskum þýðingum og jafnframt hvar finna megi höfunda eins og James Joyce í íslenskum menningarheimi. Ástráður bendir á að erlendir höfundar stingi víða upp kolli í íslenskri menningu, jafnvel þótt þýðingar á verkum þeirra séu ekki beinlínis til staðar.
„Ég hef haldið áfram að rekja íslenskar slóðir erlendra höfunda í nýjum greinum. Í nýjasta hefti Andvara á ég grein um Charles Dickens þar sem ég velti líka fyrir mér því sem ekki hefur verið þýtt. Hin fræga skáldsaga A Tale of Two Cities hefur til dæmis ekki verið þýdd í venjulegum skilningi en Jónas Haralz hagfræðingur þýddi raunar upphaf hennar og flutti á árshátíð Félags stórkaupmanna 1970, ásamt orðum sínum þar að lútandi, og hvorttveggja birtist síðan í Lesbók Morgunblaðsins. Það vill svo til að drengurinn sem er aðalpersóna í nýlegri skáldsögu Jóns Kalmans Stefánssonar, Hjarta mannsins, byrjar líka að þýða þessa bók, þótt sú þýðing sjáist hvergi – nema þá óbeint í sögu drengsins. Þessar ólíku „gerðir“, sem við þrátt fyrir allt eigum af sögu Dickens, bera á sinn hátt vitni um vægi hans í íslenskri menningu.“