Halldór Rósmundur Guðjónsson, Mag. Jur. frá Lagadeild
Halldór Rósmundur Guðjónsson lauk meistaraprófi í lögfræði með rannsókn um meðferð nauðgunarmála. „Ég fjallaði um niðurfellingu nauðgunarmála hjá ríkissaksóknara. Hvað verður um mál sem lögregla sendir áfram og hvað ræður því að ákæra er gefin út?“
Við rannsóknina kynnti Halldór Rósmundur sér rannsóknardeild norsku lögreglunnar, Kripo, sem rannsakar eingöngu nauðgunarmál. „Kveikjan að rannsókninni er að mjög hefur verið gagnrýnt að mál séu felld niður og reynsla mín sem rannsóknarlögreglumaður í kynferðisbrotadeild lögreglunnar á höfuðborgarsvæðinu hafði einnig mikið með þetta val á viðfangsefni að gera.“
Halldór Rósmundur Guðjónsson
„Ég fjallaði um niðurfellingu nauðgunarmála hjá ríkissaksóknara. Hvað verður um mál sem lögregla sendir áfram og hvað ræður því að ákæra er gefin út?“
Í niðurstöðum kemur m.a. fram að við skoðun á 60 málum, eða í 51% tilfella, sem felld voru niður hjá ríkissaksóknara frá 2008 til 2011 höfðu brotaþoli og kærði kynnst stuttu fyrir verknaðinn og 37% þekktust vel. Í hópnum voru árásarnauðganir 2% og 10% brotaþola og kærðra voru eða höfðu verið í sambandi. „Af skoðun á málunum má ráða að mál eru almennt felld niður vegna þess að ekki er unnt að sanna hvað hafi gerst.“ Algengast var, eða í 49 málum af 60, að framburður brotaþola og kærða stangaðist á eða ekki voru til gögn til stuðnings framburði brotaþola. Í 21 máli fór brotaþoli ekki eða seint á Neyðarmóttöku þannig að ógerlegt reyndist að safna sönnunargögnum, til dæmis með töku lífsýna, s.s. blóð- og þvagsýna. „Eftir því sem lengra líður frá broti því minni líkur eru á því að sönnunargögn séu til staðar.“
Ástæður niðurfellingar geta einnig verið að langt er liðið frá broti eða ásetningur ósannaður. „Í tilfellum þar sem ásetningur var talinn ósannaður er til dæmis átt við þegar hinn kærði hefur játað að hafa haft kynmök við brotaþola en af öðrum þáttum málsins er ljóst að hinum brotlega hafi ekki verið eða mátt vera ljós sú afstaða brotaþola að vilja ekki hafa kynferðislegt samneyti við hann.“
Halldór Rósmundur segir að rannsóknin sé framlag til að auka skilning á því hvers vegna mörg mál séu felld niður. „Niðurstaðan er sú að í flestum málum eru einfaldlega ekki nægilegar sannanir til þess að unnt sé að gefa út ákæru. Þá er það einnig niðurstaða mín að mat ríkissaksóknara hverju sinni byggist á málefnalegum grunni en hins vegar sé í nokkrum einstökum tilvikum ástæða fyrir lögreglu til að skoða hvernig frumrannsókn hefur verið háttað.“
Hann telur tímabært að tekið verði upp sambærilegt kerfi og í Noregi, þar sem deild innan norsku lögreglunnar hefur yfirsýn yfir nauðgunarbrot í öllu landinu. „Norðmenn brugðust við eftir að ljóst varð að síbrotamenn gátu farið á milli umdæma og brotið af sér án þess að nokkur hefði heildaryfirsýn yfir brotastarfsemina. Enginn hefur slíka heildarsýn á Íslandi þannig að þetta gætu síbrotamenn hérlendis leikið eftir, ef þeir gera það þá ekki nú þegar.“
Leiðbeinandi: Brynhildur G. Flóvenz, dósent við Lagadeild.