Vilmundur Guðnason, prófessor við Læknadeild og forstöðulæknir Rannsóknarstöðvar Hjartaverndar
„Það er hluti af markvissri rannsóknarstefnu okkar að skilja hvað ákvarðar áhættu á sjúkdómum eins og heilablóðfalli, kransæðastíflu,
beinbroti og langvinnum lungnasjúkdómum,“ segir Vilmundur Guðnason, forstöðulæknir Hjartaverndar og prófessor við Háskóla Íslands. Vilmundur og samstarfsfólk hans hjá Hjartavernd, Háskóla Íslands og utan landsteinanna hafa vakið mikla athygli fyrir rannsóknir sínar sem birst hafa í mörgum af virtustu vísindatímaritum heims.
„Hjá Hjartavernd notum við tvenns konar nálganir, annars vegar hefðbundna faraldsfræði og hins vegar erfðafaraldsfræði. Hin hefðbundna faraldsfræði er úrvinnsla úr gögnum sem safnað hefur verið á síðustu 45 árum og er í raun enn þá verið að safna, þar sem
fólki er fylgt eftir. Þessi gögn eru m.a. notuð til að meta áhættuþætti ýmissa sjúkdóma en þó aðallega hjarta- og æðasjúkdóma,“ segir Vilmundur og vísar til hinnar þekktu Reykjavíkurrannsóknar sem unnin hefur verið frá árinu 1967.
„Í erfðafaraldsfræðinni vinna vísindamenn Hjartaverndar að því að kortleggja líffærakerfi mannsins með tilliti til þáttar gena og þar sem við höfum mjög ítarlegar upplýsingar sem fást með myndgreiningu erum við í talsverðri sérstöðu að geta skoðað hluti sem flestir aðrir vísindamenn geta ekki,“ bendir Vilmundur á.
Vilmundur Guðnason
„Það er hluti af markvissri rannsóknarstefnu okkar að skilja hvað ákvarðar áhættu á sjúkdómum eins og heilablóðfalli, kransæðastíflu,
beinbroti og langvinnum lungnasjúkdómum.“
Víðtækt erlent samstarf
Hjartavernd á í víðtæku alþjóðlegu samstarfi og þangað sækja m.a. doktorsnemar frá virtustu háskólum heims til rannsókna, auk þess sem doktorsnemar frá Háskóla Íslands hafa notið leiðsagnar Vilmundar. „Hjartavernd hefur átt virkan þátt í myndun alþjóðlegra vinnuhópa til að varpa fram spurningum sem annars hefði ekki verið hægt að fá svar við á sviði hefðbundinna faraldsfræði og erfðafaraldsfræði,“ segir Vilmundur. Með samstarfinu geta ólíkir rannsóknarhópar sannreynt niðurstöður sínar á fleiri en einu rannsóknaþýði.
Meðal þess sem rannsóknir Vilmundar og samstarfsfólks hafa leitt í ljós er að fyrirbyggjandi lyfjameðferð gegn kransæðastíflu gagnast vel hjá eldra fólki. Við höfum einnig skoðað samband fullorðinssykursýki við dauðsföll almennt og niðurstöðurnar munu nýtast til að ákveða markvissar en ella væri unnt meðferð við sykursýki á öllum stigum. Í erfðafaraldsfræðinni höfum við átt þátt í að finna gen og genasvæði í ýmsum krónískum sjúkdómum. eins og hjarta- og æðasjúkdómum. Til að mynda höfum við nú fundið gen sem eiga þátt í æðakölkun í hálsæðum. Uppgötvanirnar eru m.a. nýttar til þess að skilja enn betur hvernig gen virka, ein eða í heild, í mismunandi líffærakerfum mannslíkamans.
Niðurstöður þessara rannsókna hafa birst í yfir hundrað greinum í mörgum af virtustu vísindatímaritum heims á síðustu þremur árum, þ.á m. Nature, Nature Genetics og The Lancet. „Rannsóknirnar eru þá ýmist byggðar á okkar eigin gögnum eða sem hluti af því alþjóðlega vinnuumhverfi eða vinnuhópum sem við höfum tekið þátt í að mynda,“ segir Vilmundur.
Kortleggja þróun langvinnra sjúkdóma
Áfram verður haldið á sömu braut að sögn Vilmundar. Við erum t.d. byrjuð á að kanna sjúkdómsmyndir sem ekki eru orðnar að greinanlegum sjúkdómi í líffærakerfum, eins og heila, hjarta og stoðkerfi, með myndgreiningu. Þetta mun gera okkur kleift að kortleggja þróun krónískra langvinnra sjúkdóma, m.a. með rannsókn á afkomendum þeirra sem þegar hafa fengið sjúkdóminn,“ segir Vilmundur.
„Við megum aldrei missa sjónar á því að stór hluti fólks lifir af áföll sem hafa í för með sér óþarfa þjáningar og kalla á dýra meðferð í heilbrigðiskerfinu. Ekki er ólíklegt að í framtíðinni verði dýr sjúkrahúsmeðferð ekki í boði fyrir alla – en það samrýmist vitanlega ekki lífsviðhorfum okkar – og því er áríðandi að menn stemmi stigu við því að þörfin á henni aukist. Þess vegna skipta rannsóknir sem þessar svo miklu máli,“ segir Vilmundur að lokum.