Arna Hauksdóttir, lektor í lýðheilsuvísindum, og Guðrún Pétursdóttir, forstöðumaður Stofnunar Sæmundar fróða og dósent við Hjúkrunarfræðideild
Ný rannsókn á heilsufarslegum áhrifum eldgossins í Eyjafjallajökli var kynnt á málþingi um afleiðingar náttúruhamfara hér á landi í haust. Málþingið var haldið í tengslum við aldarafmæli Háskóla Íslands.
Sex mánuðum eftir eldgosið voru spurningalistar um heilsufarseinkenni, andlega líðan, upplifun af gosinu og ýmsa aðra þætti, lagðir fyrir alla, 18 til 80 ára, sem í þjóðskrá voru skráðir íbúar frá Öræfum í austri vestur fyrir Hvolsvöll. Til samanburðar við íbúa á gossvæðinu var hópur Skagfirðinga á sama aldri fenginn til þátttöku. Svör bárust frá meira en 70% þýðisins, sem þykir mjög góð þátttaka. Arna Hauksdóttir, lektor í lýðheilsuvísindum, kynnti fyrstu niðurstöður rannsóknarinnar, sem gefa sterkar vísbendingar um líkamleg og andleg áhrif eldgossins hálfu ári eftir að því lauk.
Arna Hauksdóttir
Hjá íbúum á gossvæðinu komu fram greinileg og marktæk líkamleg einkenni, einkum í öndunarfærum, eins og andþyngsli, brjóstverkur, hósti og uppgangur, og einnig særindi í augum og slímhúð.
Hjá íbúum á gossvæðinu komu fram greinileg og marktæk líkamleg einkenni, einkum í öndunarfærum, eins og andþyngsli, brjóstverkur, hósti og uppgangur, og einnig særindi í augum og slímhúð. Einnig voru þeir greinilega í aukinni hættu á að líða illa andlega, einkum aldurshópurinn 41 árs til 50 ára. Tæp 30% íbúa á gossvæðinu á þessum aldri upplifðu einhvers konar andlega vanlíðan en einungis 16% íbúa á sama aldri í Skagafirði. Foreldrar svöruðu spurningum um líðan barna sinna. Þar komu fram merki bæði um líkamleg einkenni og andlegt álag, eins og svefntruflanir og hegðunarvanda, sem virðist tengjast því hversu nálægt eldstöðinni börnin búa.
Endurreisnin mikilvæg
Guðrún Pétursdóttir, forstöðumaður Stofnunar Sæmundar fróða og dósent við Hjúkrunarfræðideild Háskóla Íslands, sem stýrir rannsókninni, sagði reynsluna sýna að þörf væri á markvissu skipulagi til að endurreisa samfélög í kjölfar náttúruhamfara og annarra áfalla. Hún greindi frá verkefni sem unnið var árin 2006 til 2008 um langtímaáhrif náttúruhamfara. Verkefnið fólst í að smíða ramma og almennar leiðbeiningar um endurreisn samfélaga á grunni þekkingar og reynslu sem skapast hefur. Hugmyndin er að sveitarfélög, hvert fyrir sig, geti lagað rammann og leiðbeiningarnar að sínum þörfum og búið sig þannig undir fumlaus viðbrögð ef og þegar náttúruhamfarir skella á.
Leiðbeiningar, sem settar voru fram í þessu verkefni, voru nýttar á Suðurlandi eftir jarðskjálftana vorið 2008 og hafa ýmis sveitarfélög tekið þær upp síðan. „Það er ekki nóg að koma fólki í skjól eftir náttúruhamfarir, heldur þarf líka að koma samfélaginu í samt lag aftur. Með góðum undirbúningi má flýta endurreisn eftir slík áföll,“ segir Guðrún.