Ingibjörg Svala Jónsdóttir, prófessor við Líf- og umhverfisvísindadeild
Greinar um niðurstöður rannsókna Ingibjargar Svölu Jónsdóttur, prófessors í vistfræði við Líf - og umhverfisvísindadeild, og samstarfsmanna hennar um áhrif loftlagsbreytinga á túndrusvæði birtust í tveim virtum vísindatímaritum, Ecology Letters og Nature Climate Change á fyrri hluta árs 2012.
Ingibjörg Svala hefur í um tvo áratugi tekið virkan þátt í alþjóðlegum rannsóknum á heimskauta- og fjallatúndru, svokölluðu ITEX-verkefni. Markmið rannsóknanna er að afla vitneskju um viðbrögð túndruvistkerfa við loftslagsbreytingum.
Í rannsókninni, sem fjallað er um í greininni í vistfræðitímaritinu Ecology Letters, er að stærstum hluta stuðst við gögn úr ITEX-verkefninu. Í því er líkt eftir loftslagsbreytingum á túndrusvæðum víða um heim. Notast er við sérstök opin harðplastsskýli og hitastig þar hækkað um eina til þrjár gráður að jafnaði sem er svipað og flestar spár um hlýnun jarðar næstu 100 ár gera ráð fyrir. Með þessu móti var hægt að fylgjast með því hvaða áhrif þær hitastigshækkanir, sem spáð hefur verið, hafa á gróður á túndrusvæðum.
Ingibjörg Svala Jónsdóttir
Ingibjörg Svala hefur í um tvo áratugi tekið virkan þátt í alþjóðlegum rannsóknum á heimskauta- og fjallatúndru, svokölluðu ITEX-verkefni. Markmið rannsóknanna er að afla vitneskju um viðbrögð túndruvistkerfa við loftslagsbreytingum.
Í rannsókninni lagði Ingibjörg til gögn frá tveimur tilraunasvæðum á Íslandi, Auðkúluheiði og Þingvallahrauni, auk Svalbarða og fjallatúndru í Svíþjóð.
Fram kemur í greininni í Ecology Letters að niðurstöður tilraunanna, sem náðu alls til 61 staðar á túndrusvæðum víða um heim, bendi til þess að ólík gróðurlendi túndru bregðist misjafnlega við hlýnandi loftslagi. Enn fremur að á viðkvæmum túndrusvæðum geti samanlögð áhrif hækkandi hita á gróður til langtíma orðið mun meiri en talið hefur verið hingað til. Runnar munu almennt breiðast út í kjölfar hlýnunar, en einungis á túndrusvæðum sem hlýjust voru fyrir og á það við hálendistúndru Íslands. Grös breiðast hins vegar út á kaldari túndrusvæðum og fléttur og lyngtegundir (smárunnar) láta undan síga á öllum svæðum og mosar þar sem rakara er.
Skömmu síðar birtist grein í netútgáfu vísindatímaritsins Nature Climate Change sem sýnir hvaða náttúrulegu breytingum túndrugróður hefur tekið á árabilinu 1980 til 2010. Greinin byggir á gögnum úr viðmiðunarreitum ITEX-tilraunarinnar auk gróðurgagna frá fjölda annarra túndrusvæða, þar á meðal gróðurgögnum frá tveimur öðrum íslenskum vísindamönnum, þeim Þóru Ellen Þórhallsdóttur, prófessor við Líf- og umhverfisvísindadeild, og Borgþór Magnússyni hjá Náttúrufræðistofnun.
Rannsóknirnar leiddu m.a. í ljós að í samræmi við spá ITEX-tilraunarinnar auka runnar hlutdeild sína þar sem hlýnun hefur átt sér stað á suðlægari túndrusvæðum og hafa orðið mestar breytingar þar sem jarðvegsraki er mikill. Hlutdeild grasa, lyngs, mosa og fléttna hefur hins vegar ekki breyst í samræmi við spá tilraunarinnar og liggur skýringin vafalaust í því að auk hita mótast gróðurfar sterklega af ýmsum öðrum umhverfisþáttum eins og köfnunarefnisúrfelli (nitrogen deposition), lengd vaxtartíma, vatnsbúskap, úrkomu, ýmiskonar raski og beit.