María Björk Gunnarsdóttir, MA-nemi við Stjórnmálafræðideild
Hvalveiðar og viðhorf til þeirra hafa verið talsvert í umræðunni. María Björk Gunnarsdóttir hefur rannsakað viðhorf Íslendinga til hvalveiða, en hún lauk námi í alþjóðasamskiptum við Stjórnmálafræðideild og starfar nú hjá Hvalaskoðun Reykjavíkur.
María Björk segir að þótt hvalveiðar fái að öllu jöfnu takmarkaða athygli í þjóðfélagsumræðum hafi þær skotið upp kollinum nokkuð reglulega á undanförnum árum. „Íslensk stjórnvöld hafa barist fyrir rétti Íslendinga til hvalveiða og réttlæta hvalveiðistefnuna út frá fullveldisrétti þjóðarinnar til sjálfbærra veiða. Ýmislegt bendir þó til þess að breyting geti orðið í þeim efnum þar sem hvalveiðar teljast til mikilvægra þröskulda í aðildarviðræðum Íslands við Evrópusambandið.“
María Björk Gunnarsdóttir
„Markmið rannsóknarinnar var að komast að því hvaða augum íslenskur almenningur lítur hvalveiðar, hvort almenningur taki undir með stjórnvöldum og telji hvalveiðar nátengdar fullveldi landsins og að sjá í raun hversu meðvitaður almenningur er um hvalveiðideilurnar.“
Að sögn Maríu Bjarkar gegna hvalveiðar stóru hlutverki í utanríkisstefnu stjórnvalda og því veki það athygli hve lítið er vitað um afstöðu landsmanna til veiðanna. „Markmið rannsóknarinnar var að komast að því hvaða augum íslenskur almenningur lítur hvalveiðar, hvort almenningur taki undir með stjórnvöldum og telji hvalveiðar nátengdar fullveldi landsins og að sjá í raun hversu meðvitaður almenningur er um hvalveiðideilurnar.“
Þátttakendur rannsóknarinnar áttu það sameiginlegt að vera allir nemar við Háskóla Íslands. María Björk segir að allt bendi til þess að á heildina litið hafi þátttakendur lítinn áhuga á málefnum tengdum hvalveiðum. „Viðhorfum þeirra er einna best lýst sem jákvæðum en veikum. Viðhorfin virðast byggja á takmarkaðri þekkingarfræðilegri fyrirhöfn og í raun gagnrýnislausri endurómun á orðræðu stjórnvalda. Athyglisvert er hve jákvæð viðhorf Íslendinga hafa mælst til hvalveiða í skoðanakönnunum allt frá 1985, sérstaklega ef hugað er að viðhorfum til hvalveiða á alþjóðavettvangi. Vegna þessa valdi ég að skoða mótun viðhorfanna vegna þess að viðhorf almennings til hvalveiða höfðu ekki verið skoðuð áður með þeim hætti.“
María Björk telur að viðhorfsbreyting komi vel til greina í framtíðinni en það velti á þróun orðræðu stjórnvalda. „Ég sé fyrir mér að Íslendingar sem styðja Evrópusambandsaðild séu líklegir til að láta af stuðningi sínum við hvalveiðar. Á hinn bóginn tel ég þá sem eru andvígir Evrópusambandsaðild líklega til að réttlæta þá skoðun sína með vísan í valveiðideilurnar, og þar af leiðandi auka stuðning sinn við hvalveiðar.“
María Björk nefnir sérstaklega að rannsóknin hafi gengið vel í alla staði. „Það sem kom kannski helst á óvart var hversu tilbúnir þátttakendur voru að styðja hvalveiðar án þess að hafa velt þeim mikið fyrir sér.“
Leiðbeinandi: Hulda Þórisdóttir, lektor við Stjórnmálafræðideild.