Þróar gervigreindarlausn fyrir hönnun sjálfbærari bygginga
„Ég hef mikla trú á siðferðilegu og áhrifadrifnu frumkvöðlastarfi og að þróa lausnir sem gagnast samfélagi og umhverfi en snúast ekki eingöngu um hagnað. Ég vona að frumkvöðlar hugi að því hvert framlag þeirra er til heimsins og leggi sig fram um að byggja upp fyrirtæki sem fela í sér ávinning og framfarir fyrir alla, ekki bara einstaklinginn,“ segir Mohammed Hamdallah, frumkvöðull og doktorsnemi í byggingarverkfræði við HÍ. Á innan við ári hefur honum tekist að setja á fót sprotafyrirtæki hér á landi sem þróar gervigreindardrifna hönnunarlausn sem hjálpar arkitektum og verkfræðingum að taka snjallari, hraðari og umhverfisvænni ákvarðanir við hönnun bygginga. Á sama tíma vinnur hann að doktorsverkefni þar sem hann skoðar hvort eldfjallaaska geti að einhverju leyti komið í stað sements sem innihaldsefni í steypu.
Mohammed, sem er fæddur í Qena í Egyptalandi, hóf doktorsnám við HÍ í maí í fyrra. Óhætt er að segja að frumkvöðlahugsun hafi fylgt honum alla hans háskólagöngu því strax í BS-námi í byggingarverkfræði í Arab Academy for Science, Technology, and Maritime Transport í heimalandinu var hann farinn að vinna að eigin hugmyndum. „Ég þróaði hugmynd að nýsköpunarfyrirtæki sem kallas MTS og snerist um að kynna timbur sem byggingarefni í Egyptalandi sem viðbragð við loftslagsbreytingum og eyðimerkurmyndun. Hugmyndin var að hvetja til timburframleiðslu í Egyptalandi í gegnum landgræðsluverkefni, sem landið var þegar byrjað að fjárfesta í. Með því að skapa markað fyrir uppbyggingu húsa úr timbri var markmiðið að styðja fjárhagslega við landgræðslu en um leið draga úr umhverfisáhrifum hefðbundins byggingarefnis. MTS kynnti hugmyndir að þremur vörum: hreyfanlegum skilrúmum, samandraganlega vagna og einingahús, allt úr timbri,“ segir Mohammed sem tók m.a. þátt í ýmsum frumkvöðlakeppnum með hugmyndina með góðum árangri.
Mohammed fyrir miðju að taka við viðurkenningu fyrir hugmyndina á bak við MTS. MYND/Úr einkasafni
Meistaraverkefnið hafi skýra möguleika sem sprotafyrirtæki
Að sögn Mohammed hafði þessi reynsla mikil áhrif á hann og mótaði frumkvöðlahugarfar hans og metnað til að tengja saman verkfræði, sjálfbærni og nýsköpun. Frekari tækifæri til þess kom komu strax í meistaranámi en hann lauk sameiginlegri meistaragráðu í byggingarverkfræði á vegum Háskólans í Porto í Portúga, Technische Hochschule Mittelhessen í Þýskalandi og Cantabria-háskóla á Spáni í svokölluðu MBUILD-námi. „Ég hafði snemma stefnt að því að ljúka BS-, MS- og doktorsnámi. Ég varð enn ákveðnari í því eftir að hafa lokið meistaraverkefni mínu en það fól í sér skýra möguleika á að þróa það áfram í sprotafyrirtæki. Þetta styrkti þá skoðun mína enn frekar að háskólasamfélagið bjóði upp á sterka samlegð með nýsköpun og frumkvöðlastarfi.“
En af hverju skyldi Ísland hafa orðið fyrir valinu þegar kom að doktorsnámi? Að sögn Mohammeds stóð valið á milli doktorsverkefna í tveimur háskólum og eftir að hafa greint ítarlega kosti beggja verkefna, m.a. út frá ástríðu, tækifærum, tekjum og að teknu tilliti til rannsóknarverkefnisins sjálfs, nýsköpunarumhverfisins og sveigjanleika, varð Ísland fyrir valinu.
Mohammed vinnur að doktorsvefni þar sem eldfjallaaska kemur við sögu. MYND/Úr einkasafni
Eldfjallaaska sem íblöndunarefni í steypu?
Doktorsverkefni Mohammeds tengist sannarlega nýsköpun og um leið náttúruöflum hér á landi. „Yfirskrift verkefnisins er „Volcanic pozzolans from Iceland save the world“ og snýst um það að nýta eldfjallaösku sem innihaldsefni að hluta til í stað sements í steypu. Sementframleiðsla er einn af stærstu uppsprettum koltvíoxíðsútblásturs á heimsvísu og í rannsókninni er markmiðið að þróa sjálfbærari steypulausnir og draga úr notkun sements en halda þó áfram burðarhæfni steypunnar,“ segir Mohammed sem vinnur verkefnið undir leiðsögn Jukka Heinonen, prófessors við Umhverfis- og byggingarverkfræðideild HÍ.
Lausn sem tekur tillit til umhverfis-, efnahags- og framkvæmdalegra þátta
Mohammed kom hingað til lands í fyrravor en hefur þegar látið mikið að sér kveða í nýsköpunarsenunni hér á landi. Hann vinnur nú að uppbyggingu sprotafyrirtækis samhliða doktorsnáminu sem, eins og áður kom fram, grundvallast á meistaraverkefni hans.
Lokaverkefnið vann Mohammed samstarfi við alþjóðlega verktakafyrirtækið SENERS þar sem hann vann um tíma að rannsóknar- og þróunarverkefnum. „Fyrirtækið þurfti á að halda skjótvirkri og áreiðanlegri leið til þess að meta kolefnisspor þeirra bygginga sem það var að hanna. Ég hafði jafnframt tekið eftir því að ákvarðanir um hönnun grundvölluðust enn fyrst og fremst á kostaði en sjálfbærni var metin út af fyrir sig og erfitt gera ráð fyrir henni í praksís. Þessi uppgötvun mótaði það viðhorf mitt að sjálfbærni yrði ekki náð aðeins með því að einblína á umhverfisáhrifin eins og sér heldur með því að samþætta umhverfislega, efnahagslega og framkvæmdalega þætti,“ segir Mohammed.
Því ákvað Mohammed að hanna ramma sem styður hönnunarákvarðanir sem byggjast á fleiru en kolefnisspori en sameinar í staðinn ofangreinda þætti í samræmt sjálfbærniskor sem grundvallast líka á kostnaði. „OptiDesign er gervigreindarlausn fyrir verkfræðinga og arkítekta sem bestar fyrstu hönnunarstig bygginga. Lausnin býr til og metur sjálfkrafa marga mögulega hönnunarkosti og flokkar þá niður út frá því hversu sjálfbærir þeir eru. Þetta birtist í stöðluðu fjármálaskori. Með þessu geta hönnuðir fljótt fundið bestu hönnunarlausnina þar sem bæði er tekið tillit til umhverfislegra og fjárhagslegra þátta,“ útskýrir Mohammed en lausnin metur þúsundir hönnunarkosta út frá kostnaði, kolefnisspori og orkunotkun.
Á bak við OptiDesign stendur lítill en afar sérhæfður hópur að sögn Mohammed. Sjálfur leiðir hann verkefnið sem sérfræðingur á sviði sjálfbærni bygginga en auk hans kemur Ashraf Abass, sem býr yfir mikilli reynslu í hugbúnaðarþróun, að því og Ermir Pellumbi, hugbúnaðarsérfræðingur hjá Advania, er ráðgjafi í verkefninu.
„Helstu styrkleikar nýsköpunarumhverfisins eru hraðlarnir, eins og Startup Supernova, og möguleikar á styrkjum, sérstaklega frá stofnunum eins og Rannís, sem eru nauðsynlegir á fyrstu stigum djúptæknifyrirtækja. Þá eru innviðir og aðstaða góð, þar á meðal í Sprotamýri í Vísindagörðum HÍ, og einnig hefur verið dýrmætt að hafa aðgang að háhraðaofurtölvum,“ segir Mohammed sem er hér að kynna verkefnið á Atvinnudögum HÍ á dögunum. MYND/Kristinn Ingvarsson
Nýsköpunarumhverfi styður við hraða umbreytingu verkefna
Mohammed ber íslensku nýsköpunarumhverfi vel söguna og hann hefur nýtt sér afar vel þann stuðning sem frumkvöðlum býðst innan nýsköpunarumhverfis Vísindagarða Háskóla Íslands. OptiDesign var eitt af tíu verkefnum sem valin voru í viðskiptahraðalinn Startup SuperNova sem er ætlað að styðja frumkvöðla við uppbyggingu viðskiptalausna fyrir alþjóðamarkað. Þá fékk fyrirtækið Sprotastyrk úr Tækniþróunarsjóði Rannís í haust og Mohammed og samstarfsfélagar taka nú þátt í DAFNA, vinnustofum og mentoraprógrammi sem sérstaklega er ætlað nýsköpunarfyrirtækjum sem hafa hloti styrk í flokki Sprota frá Tækniþróunarsjóði.
Aðspurður Mohammed segir Mohammed að sprotaumhverfið styðji vel við hrað umbreytingu verkefna, frá rannsóknum til stofnunar fyrirtækis og þróunar fyrstu útgáfu af OptiDesign. „Helstu styrkleikar nýsköpunarumhverfisins eru hraðlarnir, eins og Startup Supernova, og möguleikar á styrkjum, sérstaklega frá stofnunum eins og Rannís, sem eru nauðsynlegir á fyrstu stigum djúptæknifyrirtækja. Þá eru innviðir og aðstaða góð, þar á meðal í Sprotamýri í Vísindagörðum HÍ, og einnig hefur verið dýrmætt að hafa aðgang að háhraðaofurtölvum,“ segir Mohammed.
„Langtímasýn okkar er sú að OptiDesign verði alþjóðleg snjallhönnunarlausn fyrir sjálfsbær mannvirki,“ segir Mohammed. MYND/Úr einkasafni
Fjöldi hönnunarfyrirtækja hefur áhuga á lausninni
Mohammed og samstarfsfélagar hafa þegar stofnað fyrirtæki á grundvelli hugmyndarinnar á bak við OptiDesign og hann segir vegvísi fyrirtækisins um vöruþróun til framtíðar felast í þremur skrefum. Því fyrsta sé þegar lokið og aðstandendur fyrirtækisins stefni að því að ljúka þeim öllum fyrir lok næsta árs. „Við erum þegar í samskiptum við níu íslensk hönnunarfyrirtæki sem mögulega viðskiptavini, 12 sérfræðingar, þar á meðal verkfræðingar og arkitektar, taka núna þátt í þróun lausnarinnar og fjórir fjárfestar hafa lýst áhuga á verkefninu. Við stefnum á að stækka alla þessa hópa, sérstaklega hóp viðskiptavina og sérfræðinga við prófanir, til þess að aðlaga lausnina betur að þörfum markaðarins,“ segir Mohammed.
Þá vinni þeir einnig að því að útvíkka rannsóknahluta verkefnisins með auknu samstarfi við aðila innan háskólasamfélagsins og með því að ráða inn rannsakendur með aðstoð styrkja. Þá er einnig ætlunin að kynna OptiDesign á alþjóðlegum ráðstefnum í ár. „Langtímasýn okkar er sú að OptiDesign verði alþjóðleg snjallhönnunarlausn fyrir sjálfsbær mannvirki,“ útskýrir Mohammed.
Nýsköpun ein öflugasta leiðin til að hafa áhrif á heiminn
Aðspurður um ráð fyrir háskólanema sem hafi áhuga á að láta að sér kveða í nýsköpun og frumkvöðlastarfi bendir Mohammed á að nýsköpun sé ein öflugast leiðin til þess að hafa raunveruleg áhrif í heiminum. „Ef við viljum til dæmis vinna gegn loftslagsbreytingum er áhrifarík leið að breyta þeim geirum atvinnulífsins sem bera ábyrgð á útblæstri gróðurhúsalofttegunda með því leggja til nýjar lausnir,“ bendir hann á.
Það sé ekki endilega mikilvægast að byggja upp farsælt fyrirtæki heldur fremur að þróa nýsköpunarhugarfar sitt. „Jafnvel þótt flest nýsköpunarfyrirtæki nái ekki flugi kennir reynsla þér að koma auga á vandamál, finna lausnir og hafa frumkvæði,“ segir hann að endingu.
