Sigurður Reynir Gíslason og Grímur Sæmundsen fengu Ásuverðlaunin
Sigurður Reynir Gíslason, rannsóknarprófessor við Háskóla Íslands, og Grímur Sæmundsen, stofnandi Bláa Lónsins, hlutu í gær heiðursverðlaun úr Verðlaunasjóði Ásu Guðmundsdóttur Wright. Frú Halla Tómasdóttir, forseti Íslands, afhenti Ásuverðlaunin við hátíðlega athöfn á Bessastöðum.
Verðlaunin eru veitt annars vegar íslenskum vísindamanni sem hefur náð framúrskarandi árangri á sínu sérsviði og miðlað þekkingu sinni til framfara í íslensku samfélagi. Hins vegar eru veitt verðlaun til frumkvöðuls sem hefur skarað fram úr í nýsköpun. Með því er lögð sérstök áhersla á tengsl vísinda og nýsköpunar og mikilvægi þeirra fyrir þróun og velferð íslensks samfélags.
Sigurður Reynir Gíslason — frumkvöðull og vísindamaður í fremstu röð
Sigurður Reynir Gíslason lauk BS-gráðu í jarðfræði frá Háskóla Íslands árið 1980 og doktorsprófi í jarðefnafræði frá Johns Hopkins University í Bandaríkjunum árið 1985. Frá þeim tíma hefur hann starfað við Háskóla Íslands, fyrst sem fræðimaður og vísindamaður en síðar sem rannsóknaprófessor við Jarðvísindastofnun Háskólans.
Sigurður er m.a. þekktur á alþjóðavettvangi fyrir rannsóknir sínar á kolefnishringrás jarðar, bindingu kolefnis í bergi og áhrif eldgosa á loft, vatn og lífríki. Hann hefur gegnt lykilhlutverki í þróun og framgangi CarbFix-verkefnisins, sem brautryðjandi aðferðar til að hraða bindingu koltvísýrings í bergi, og var formaður vísindaráðs verkefnisins frá stofnun þess árið 2006 til ársins 2020.
„Gas í grjót,“ kallar Sigurður Reynir þau miklu afrek sem unnin hafa verið á vettvangi CarbFix hin síðustu ár.
„Þetta getur verið hluti af því að leysa loftslagsvandann sem blasir við okkur. Til þess að vera kolefnishlutlaus árið 2050 þurfum við að minnka losun í andrúmsloft, en það bara dugar ekki. Við þurfum því að taka koldíoxíð sem kemur úr kola- og gasorkuverum og svo framvegis, iðjuverum eins og álverum og kísiliðjum, fanga það og koma því niður í jörðina og binda það þannig að það fari úr kolefnishringrásinni, að minnsta kosti í fimm hundruð ef ekki þúsund ár,” segir Sigurður Reynir.
Afkastamikill vísindamaður
Eftir Sigurð Reyni og samstarfsfólk hans liggja á annað hundrað ritrýndar vísindagreinar í alþjóðlegum tímaritum auk fjölmargra bókarkafla. Hann hefur jafnframt skrifað bækur á sviði jarðvísinda, þar á meðal Kolefnishringrásina sem kom út hjá Hinu íslenska bókmenntafélagi árið 2012, og fræðibókina Carbon Capture and Storage: From Global Cycles to Global Solutions sem hann ritaði ásamt Eric H. Oelkers í bókaröð Evrópsku jarðefnafræðisamtakanna.
Sigurður Reynir hefur hlotið fjölmargar alþjóðlegar viðurkenningar fyrir störf sín. Hann var kjörinn í National Academy of Sciences í Bandaríkjunum árið 2024 og í American Academy of Arts and Sciences sama ár. Áður hafði hann verið kjörinn félagi (Fellow) hjá Alþjóðasamtökum jarðefnafræðinga sem og í bandarísku og evrópsku jarðefnafræðisamtökunum, en hann gegndi embætti forseta þeirra síðarnefndu árin 2019–2020.
Á meðal helstu viðurkenninga hans eru Clair C. Patterson-verðlaun Jarðefnafræðisamtaka Bandaríkjanna árið 2018, sem teljast meðal virtustu heiðursverðlauna á sviði jarðefnafræði, og íslenska fálkaorðan sem hann hlaut árið 2020 fyrir framlag sitt til jarðvísinda og kolefnisbindingar. Hann var jafnframt einn af sigurvegurum Falling Walls-verðlaunanna í eðlisvísindum árið 2021 í Berlín og fyrstur til að hljóta viðurkenningu úr Nýsköpunarsjóði dr. Þorsteins Inga Sigfússonar við Háskóla Íslands. Árið 2024 var honum veitt nafnbótin Eldhugi Kópavogs.
Rannsóknir Sigurðar Reynis og samstarfsfólks hans hafa haft veruleg áhrif á alþjóðlega umræðu og þróun lausna í loftslagsmálum og kolefnisbindingu og markað honum sess sem einum fremsta jarðefnafræðingi samtímans.
Sigurður Reynir Gíslason ásamt Höllu Tómasdóttur, forseta Íslands, og eiginkonu sinni, Málfríði K Kristiansen. MYND/Gunnar Sverrisson
Kom aldrei til greina að verða annað en jarðfræðingur
Sigurður Reynir flutti stórskemmtilega og hrífandi ræðu á Bessastöðum í gær þar sem hann þakkaði m.a. nemendum sínum og samstarfsfólki fyrir árangur sinn í rannsóknum og sömuleiðis fjölskyldunni sem hefur staðið þétt við bakið á honum. Í máli hans kom fram að aldrei hafi annað komið til greina en að verða jarðvísindamaður. Hann lagði ríkan þunga á það í ávarpi sínu að hann væri Vestur-Skaftfellingur. Ættaróðalið Þykkvabæjarklaustur kúrir í farvegi Kötluhlaupa.
Föðurafi Sigurðar Reynis hleypti á hesti undan Kötluhlaupinu 1918, móðurafi hans fór í fyrsta könnunarleiðangurinn upp í Kötlugjá vorið eftir gosið og Reynir faðir hans, sem þá var mjólkurbílstjóri í Vík, keyrði í gegnum gosmökkinn frá Heklugosinu 1947.
Það má því fullyrða að Sigurður Reynir hafi fengið áhugann á jarðfræði með móðurmjólkinni eins og hann hefur reyndar orðað það sjálfur.
Hér má horfa á myndbandsviðtal við þennan virta vísindamann sem hefur verið margverðlaunaður fyrir störf sín.
Grímur Sæmundsen, stofnandi Bláa Lónsins, verðlaunaður
Grímur Sæmundsen hlaut verðlaun frumkvöðuls í gær fyrir hafa skarað fram úr í nýsköpun á Íslandi. Grímur, sem er stofnandi og forstjóri Bláa Lónsins hf., lauk embættisprófi í læknisfræði frá Háskóla Íslands árið 1981 og framhaldsnámi í íþróttalæknisfræði frá London Hospital Medical College árið 1985. Á starfsferli sínum hefur hann komið að og hrint í framkvæmd fjölmörgum nýsköpunarverkefnum á heilbrigðissviði og leitt uppbyggingu og þróun Bláa Lónsins hf. frá stofnun félagsins árið 1992.
Um Verðlaunasjóð Ásu Guðmundsdóttur Wright
Ása Guðmundsdóttir Wright stofnaði Verðlaunasjóð Ásu Guðmundsdóttur Wright árið 1968 í tengslum við hálfrar aldar afmæli Vísindafélags Íslendinga. Sjóðurinn er skipaður þremur stjórnarmönnum. Í stjórn sjóðsins eru nú þau Einar Stefánsson, prófesssor emeritus við Háskóla Íslands, Brynhildur Davíðsdóttir, prófessor við Háskóla Íslands, og Sigrún Ása Sturludóttir, M.Sc. sem jafnframt er stjórnarformaður. Þau sem hlotið hafa verðlaun úr sjóðnum hafa verið kallaðir Æsir eða Ásynjur.
Sjóðurinn hefur frá upphafi veitt heiðursverðlaun til 56 einstaklinga sem unnið hafa veigamikil vísindalegt afrek á Íslandi eða fyrir Íslands hönd. Áfram er haldið í þá hefð að verðlauna fyrir afrek á sviði vísinda en einnig er nú verðlaunað fyrir afrek á sviði nýsköpunar.
Verðlaunin eru heiðursskjal, silfurpeningur, verðlaunastytta og peningagjöf. Silfurpeningurinn er með lágmynd Ásu og merki Vísindafélags Íslendinga, nafni þiggjanda og ártal er grafið í jaðarinn.
Styrktaraðilar eru HS Orka, Orkuveita Reykjavíkur og Oculis.
