Rannveig Ólafsdóttir, prófessor við Líf- og umhverfisvísindadeild
Ef dagblöðum og bloggsíðum er flett er harla erfitt að komast hjá því að sjá greinar og fréttir um sjálfbærni og mikilvægi hennar fyrir framtíð þjóðarinnar. Þetta á ekki síður við um ferðaþjónustu en aðrar greinar atvinnulífsins. „Í kjölfar útgáfu Umhverfisstofnunar á rauða listanum svokallaða, um friðlýst svæði í hættu, jókst umræða um áhrif ferðamennsku. Flest svæði á listanum eru þar vegna ágangs ferðamanna. Sjálfbær ferðamennska er því sérstaklega mikilvæg á friðlýstum svæðum,“ segir Rannveig Ólafsdóttir, prófessor í ferðamálafræði. Hún bætir því við að í ferðamálaáætlunum stjórnvalda hafi undanfarinn áratug verið lögð sérstök áhersla á sjálfbærni. En hvað felst í því? Hversu sjálfbær er íslensk ferðaþjónusta? Þessu vill Rannveig svara í nýrri rannsókn.
Rannveig Ólafsdóttir
„Í kjölfar útgáfu Umhverfisstofnunar á rauða listanum svokallaða, um friðlýst svæði í hættu, jókst umræða um áhrif ferðamennsku. Flest svæði á listanum eru þar vegna ágangs ferðamanna. Sjálfbær ferðamennska er því sérstaklega mikilvæg á friðlýstum svæðum.“
„Rannsóknin snýst um að meta færni hagsmunaaðila ferðaþjónustunnar til að hafa sjálfbærni að leiðarljósi í uppbyggingu og þróun ferðamennsku í friðlöndum,“ segir Rannveig. Þetta er meðal annars gert með því að greina viðhorf hagsmunaaðila til uppbyggingar ferðaþjónustu, og með því að meta viðhorf og skynjun hagsmunaaðila á umhverfisstjórnun. „Síðast en ekki síst er könnuð þekking og skilningur hagsmunaaðila á sjálfbærni og sjálfbærri ferðamennsku,“ segir Rannveig.
Í rannsóknum sínum beinir Rannveig einkum sjónum að Vatnajökulsþjóðgarði enda er hann eitt víðfeðmasta friðland á Íslandi. „Niðurstöður okkar sýna m.a. að almennur skilningur á hugtakinu sjálfbærni einkennist af mannhverfum sjónarmiðum sem helgast af aðskilnaði milli manns og náttúru. Sjálfbær þróun felur hins vegar í sér að maður og náttúra eru óaðskiljanleg. Þegar niðurstöðurnar eru skoðaðar í rófi sjálfbærrar þróunar, þar sem staða sjálfbærni er sett á skala frá mjög veikri til mjög sterkrar stöðu, þá lendir íslensk ferðaþjónusta yst á öðrum enda rófsins með mjög veika stöðu.“
Rannveig segir að veldisvöxtur hafi einkennt ferðaþjónustu hér á landi síðastliðin ár. „Tekjur af atvinnugreininni eru núna mjög mikilvægar fyrir þjóðarbúið og til að tryggja áframhaldandi tekjur og hindra að ferðaþjónustan grafi undan sjálfri sér verðum við einfaldlega að taka okkur stórt tak.“