Stefanie Bade, doktorsnemi við Íslensku- og menningardeild
Innflytjendum hefur fjölgað mikið á undanförnum árum. Þeir tala gjarna íslensku með hreim og til hefur orðið einhvers konar ný málnotkun í íslensku. Þessi málnotkun er frávik frá eðlilegu máli og því má e.t.v. búast við félagslegum afleiðingum fyrir innflytjendur sem tala það mál. Gildi íslensku er mjög sterkt í samfélaginu og hefur íslensk málstefna átt sinn þátt í því. Þess vegna ætla ég að kanna hugmyndir um góða íslensku í ljósi íslenskrar málstefnu og viðhorf til erlends hreims í málnotkun.“ Þetta segir Stefanie Bade, nemi í íslenskri málfræði, um doktorsrannsókn sína.
Stefanie á að baki nám í norrænum fræðum í heimalandinu Þýskalandi þar sem hún skoðaði sérstaklega íslenska málstefnu. „Ég fékk svo dýpri innsýn í íslenskt samfélag og hugsunarhátt Íslendinga þegar ég flutti hingað til að stunda framhaldsnám í þýðingafræði árið 2011,“ segir Stefanie en reynsla hennar sjálfrar hafði einnig áhrif á verkefnavalið. „Ég er útlendingur á Íslandi og mér finnst forvitnilegt að komast að því hvernig fólk bregst við þegar það heyrir mig tala með hreim og hverjar séu ástæður þess. Ég er fædd og alin upp í Berlín í Þýskalandi og gat þar oft fylgst með því hvernig brugðist var við innflytjendum og hvaða áhrif málnotkun þeirra hafði á framkomu gagnvart þeim.“
Stefanie Bade
„Ég er útlendingur á Íslandi og mér finnst forvitnilegt að komast að því hvernig fólk bregst við þegar það heyrir mig tala með hreim og hverjar séu ástæður þess.“
Stefanie bendir á að erlendar rannsóknir sýni að mismunandi þættir hafi áhrif á mat á málnotkun innflytjenda, t.d. persónueinkenni talandans og félagsleg staða, staðalímyndir tengdar þjóðerni og viðhorf gagnvart málhreim. „Fyrstu niðurstöður rannsókna minna gefa vísbendingar um að innfæddum málnotendum finnist yfirleitt ekki mikilvægt að íslenska sé töluð málfræðilega rétt eða án hreims. Fólk virðist vera mjög umburðarlynt gagnvart innflytjendum og málkunnáttu þeirra en þrátt fyrir það bendir ýmislegt til þess að málkunnátta innflytjenda og hreimur þeirra séu tengd staðalímyndum um ákveðnar þjóðir og upprunasvæði,“ segir Stefanie.
Hún segir rannsóknir sem þessar sérlega áhugaverðar því viðhorf almennings og mat þess á máli gefi vísbendingar um hið félagsmálfræðilega andrúmsloft. „Með tilkomu nýs fjölmenningarlegs samfélags á Íslandi halda sumir að rótgrónum viðhorfum og stöðlum sé ögrað. Þessi nýja málnotkun eða málbrigði getur því leitt af sér nýtt gildismat og þannig haft róttæk áhrif á það sem stundum er kallað málloftslag, að ógleymdum þeim margháttuðu áhrifum sem erlendur hreimur hefur á stöðu innflytjenda, t.d. félagslega.“
Leiðbeinandi: Kristján Árnason, prófessor við Íslensku- og menningardeild.