Ragnheiður Bragadóttir, prófessor við Lagadeild
Dómar í nauðgunarmálum og þeir þættir sem hafa áhrif á ákvörðun refsingar eru viðfangsefni rannsóknar Ragnheiðar Bragadóttir, prófessors í lögfræði. Þar skoðar hún alla sakfellingardóma Hæstaréttar í nauðgunarmálum frá 1977 til miðs árs 2013. „Við endurskoðun kynferðisbrotakafla hegningarlaganna árið 2007 var hugtakið nauðgun rýmkað mjög frá því sem áður var og sett voru ný ákvæði um ýmis atriði sem hafa áhrif á þyngd refsinga. Markmiðið er að finna út hvernig refsingar fyrir nauðgun hafa þróast og hvort og þá hvaða áhrif þessar lagabreytingar hafa haft,“ útskýrir Ragnheiður.
Kveikjan að rannsókninni er sú mikla umræða sem orðið hefur í samfélaginu um nauðganir og refsingar fyrir þær. „Hún er líka liður í stærri rannsókn minni á lagaákvæðunum um kynferðisbrot og hvernig dómstólar beita þeim,“ bætir Ragnheiður við. Með rannsókninni megi fá upplýsingar um hvernig löggjöfin virkar í reynd og hvort hún þjóni samfélaginu.
Ragnheiður Bragadóttir
„Við endurskoðun kynferðisbrotakafla hegningarlaganna árið 2007 var hugtakið nauðgun rýmkað mjög frá því sem áður var og sett voru ný ákvæði um ýmis atriði sem hafa áhrif á þyngd refsinga. Markmiðið er að finna út hvernig refsingar fyrir nauðgun hafa þróast og hvort og þá hvaða áhrif þessar lagabreytingar hafa haft.“
Ragnheiður bendir á að dómar fyrir kynferðisbrot séu fáir og því erfitt að draga af þeim tölfræðilegar ályktanir um hvort refsingar hafi breyst á tímabilinu. „Ég rannsaka hvern og einn dóm og ber þá saman. Nauðgunum skipti ég í tvo flokka, þær sem framdar eru með ofbeldi eða hótun um það og þær sem framdar eru með því að notfæra sér þroskahömlun, svefn eða ölvun þolanda en það taldist ekki til nauðgunar fyrir lagabreytinguna 2007,“ segir Ragnheiður.
Niðurstöður rannsóknarinnar eru afdráttarlausar. „Refsingar fyrir nauðgun gegn þroska- hömluðu fólki, sofandi og ölvuðu þyngdust jafnt og þétt allt tímabilið 1977–2013. Refsingar fyrir nauðgun sem framin er með ofbeldi eða hótun um ofbeldi fóru að þyngjast verulega eftir árið 2003. Þá virðast dómararnir hafa verið farnir að taka tillit til þess að það fer ekki aðeins eftir því hve miklu ofbeldi er beitt hversu gróft kynferðisbrot telst. Alvarlegast við brotin er árásin á kynfrelsi fólks.“ segir Ragnheiður og bætir við: „Það er athyglisvert að krafa samfélagsins síðustu 20 ár um þyngri refsingar fyrir kynferðisbrot hafði áhrif löngu áður en lögunum var breytt árið 2007. Framkvæmdin kom því á undan lögunum, þannig að segja má að lagabreytingarnar hafi að vissu leyti verið staðfesting á þeirri þróun sem þegar hafði átt sér stað í átt til þyngingar dóma.“