Jón Ólafsson, prófessor við Deild erlendra tungumála, bókmennta og málvísinda og Íslensku- og menningardeild
„Ísland skortir tilfinnanlega sérfræðinga um einstök lönd og heimshluta. Í heimi þar sem öll viðskipti geta verið alþjóðaviðskipti og Íslendingar reka sjálfstæða utanríkispólitík er brýn þörf fyrir fólk með staðgóða þekkingu á Rússlandi, löndunum sem áður tilheyrðu Sovétríkjunum og löndum Austur-Evrópu. Þessi þörf er til staðar á sviði menningar, stjórnmála og viðskipta, svo eitthvað sé nefnt,“ segir Jón Ólafsson, sem hóf störf sem prófessor við Háskóla Íslands í upphafi árs 2015. Jón mun gegna hálfu starfi í rússneskum fræðum við Deild erlendra tungumála, bókmennta og málvísinda og hálfu starfi í menningarfræði við Íslensku- og menningardeild.
Rússneska hefur um árabil verið kennd við háskólann en meðal þess sem Jón hyggst leggja áherslu á í starfi sínu er að byggja upp rússnesk fræði við skólann. „Ég held að auk þess að bjóða upp á nám í rússnesku á BA-stigi með viðeigandi námskeiðum í sögu, samtímamenningu, bókmenntum og stjórnmálum Rússlands sé rétt að byggja upp meistaranám í Rússlands- og Austur-Evrópufræðum. Okkur skortir íslenska sérfræðinga á þessu sviði. Nú vill svo til að stækkandi hópur Íslendinga er af erlendum uppruna. Margir þeirra tala rússnesku eða önnur tungumál Austur-Evrópu að einhverju marki. Þetta eru að mínu mati okkar framtíðarsérfræðingar um þennan heimshluta og þess vegna er mikilvægt að háskólinn geti boðið upp á viðeigandi nám,“ bendir Jón á.
Jón Ólafsson
Rússneska hefur um árabil verið kennd við háskólann en meðal þess sem Jón hyggst leggja áherslu á í starfi sínu er að byggja upp rússnesk fræði við skólann.
Sjálfur hefur Jón unnið rannsóknir og ritað bækur sem tengjast Sovétríkjunum og Rússlandi, þar á meðal bókina Appelsínur frá Abkasíu sem hlaut tilnefningu til Íslensku bókmenntaverðlaunanna 2012 og fræðiritaverðlaun Hagþenkis. „Ég hef fylgst með Rússlandi og Sovétríkjunum frá því að ég var í menntaskóla, en eftir að ég lauk BA-prófi í heimspeki bauðst mér styrkur til að dvelja eitt ár í Moskvu. Þetta var örlagaveturinn mikla 1989– 1990, þegar kommúnistastjórnir Austur-Evrópu hrundu ein af annarri en það hrun endaði með upplausn Sovétríkjanna í árslok 1991. Þegar ég var í doktorsnámi í heimspeki í Bandaríkjunum lauk ég líka gráðu í rússneskum fræðum og hef síðan að hluta beint mínum rannsóknum að Rússlandi og sögu Sovétríkjanna. Eitt leiðir af öðru – þegar maður er einu sinni kominn á bragðið er ekki aftur snúið,“ segir hann.
Rannsóknaráherslur Jóns hafa auk þess verið í stjórnmálaheimspeki og siðfræði og hann hefur skrifað talsvert um lýðræðiskenningar. Þess má geta að hann ritstýrði bókinni Lýðræðistilraunir sem kom út á árinu 2014 og fjallar um nýjungar á sviði lýðræðis hér á landi eftir hrun, einkum þó stjórnarskrármálið. „Síðustu ár hefur áhugasvið mitt færst meira í átt að menningarfræði, en henni má lýsa sem þverfaglegri grein sem beinir sjónum m.a. að valdi, hugmyndafræði, stýringu og framleiðslu þekkingar. Menningarfræðin er því nátengd stjórnmálaheimspekinni,“ segir Jón en ljóst má vera að með honum berst menningarfræðinni í Háskóla Íslands afar öflugur liðsstyrkur.